Ποια είναι αυτή η Waste Land και γιατί μας αρέσει;

 

Παρά τον ενδημικό γογγυσμό για την γενική κατάσταση της χώρας, η ασυνεχής παλινδρομική πρόοδος συνεχίζεται σε σχεδόν όλους τους τομείς. Ταυτόχρονα ,υποτιμάται και η ενίοτε συγχρονισμένη  θέση της ελληνικής κοινωνίας με τα πρωτοποριακά βήματα, στις Τέχνες ,τις Επιστήμες.

Το 2020 εκδίδεται η τελευταία , προς το παρόν, μετάφραση του «The Waste Land» του T.S.Eliot , μια εργασία του Χ.Βλαβιανού. Η μετάφραση συνοδεύεται από πραγματολογικό και δοκιμιακό υλικό , προϊόν μεγάλης επεξεργασίας και ελέγχου, που διαυγάζει ζητήματα με τον Elliot , την εποχή του και το έργο του.

Το ποίημα έχει καταγραφεί στην δημόσια μνήμα ως «Η ‘Έρημη Χώρα» , όπως το απέδωσε ο Γ.Σεφέρης (1936) ενώ έχει αποδοθεί και ως «Ερημότοπος» (Τ.Παπατσώνης) (1933) , «Η Ρημαγμένη Γη» (Κ.Κύρου) (1990), «Η ‘Έρημη Γη» (Σ.Σταμπουλού) (2019) και « Η Άγονη Χώρα» (Χ.Βλαβιανός)  (2020).

Με την έκδοση αυτή, η Ελλάδα ως η χώρα , μαζί με την Σουηδία , με τον μεγαλύτερο αριθμό μεταφράσεων ανά κάτοικο , ενώ ιστορικά καταγράφει την έκτη θέση στην χρονολογία   πρώτης μετάφρασης.

Παραθέτω

Γλώσσα	Έτος Πρώτης Μετάφρασης	Μεταφραστής / Στοιχεία Πρώτης Έκδοσης
Γαλλικά	1926	Από τον René Taupin (σε συνεργασία με τον ίδιο τον Eliot) στο περιοδικό Esprit. (Η πρώτη πλήρης αυτοτελής έκδοση έγινε το 1947 από τον Pierre Leyris).
Γερμανικά	1927	Από τον σπουδαίο φιλόλογο και κριτικό Ernst Robert Curtius στο περιοδικό Neue Schweizer Rundschau.
Ιταλικά	1932	Από τον διακεκριμένο μελετητή Mario Praz στο περιοδικό Circoli.
Σουηδικά	1932	Από την ποιήτρια Karin Boye και τον Erik Mesterton στο περιοδικό Spektrum (εκδόθηκε ως βιβλίο το 1934).
Ισπανικά	1930	Η πρώτη πλήρης μετάφραση έγινε το 1932 από τον Angel Flores στη Νέα Υόρκη, αν και αποσπάσματα είχαν εμφανιστεί από το 1930 από τον Enrique Mallea στην Αργεντινή.
Ιαπωνικά	1932	Από τον ποιητή Junzaburō Nishiwaki, η οποία πυροδότησε ολόκληρο το μοντερνιστικό ρεύμα στην Ιαπωνία.
Ελληνικά	1933	Τάκης Παπατσώνης «Ερημότοπος»
Κινέζικα	1936	Από την Zhao Luorui (Lucy Chao), η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The Modern Critic (Xiandai) και αργότερα ως αυτοτελές βιβλίο (1937).
Ρουμανικά	1938	Από τον ποιητή Ion Pillat στο περιοδικό Revista Fundațiilor Regale.
Πολωνικά	1946	Από τον νομπελίστα Czesław Miłosz, η οποία δημοσιεύτηκε αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στο περιοδικό Twórczość.
Τσεχικά	1947	Από τον ποιητή και εικαστικό Jiří Kolář (σε συνεργασία με τον J. Chalupecký) με τίτλο Pustina.
Δανέζικα	1948	Από τους Kai Friis Møller και Tom Kristensen στη συλλογή μεταφράσεων Ødemarken og andre digte.
Τουρκικά	1955	Από τον σημαντικό ποιητή Can Yücel με τίτλο Çorak Ülke (δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Yeditepe).
Ρωσικά	1971	Λόγω της σοβιετικής λογοκρισίας, η πρώτη πλήρης δημοσιευμένη μετάφραση καθυστέρησε και έγινε από τον Andrey Sergeev στη συλλογή Modern American Poetry.

 

Εδώ θα πρέπει να συνυπολογιστεί η σχετική οικονομική κοινωνική θέση της Ελλάδος , σε σχέση με τις χώρες που προηγούνται στην σχετική χρονολογική σειρά: πραγματική υπέρβαση με αποστάσεις «ετών φωτός» από ομοειδείς Βαλκανικές Χώρες.

Το συνεχές ενδιαφέρον για το έργο τροφοδοτεί και τις αλλεπάλληλες μεταφράσεις, προϊόν μιας διαρκούς ποιητικής και φιλολογικής διέγερσης .

Αν όμως δούμε τον αριθμό μεταφράσεων , ανά κάτοικο με έτος αναφοράς το 1930 τότε η

Ελλάδα είναι στην πρωτοπορία μαζί με την Σουηδία.

Χώρα	Εκτίμηση Πληθυσμού Βάση~1930	Αριθμός Μεταφράσεων μέχρι σήμερα	Μεταφράσεις  ανά  εκ κατοίκων
Σουηδία	~6,1 εκ.	6	0,98
Ελλάδα	~6,4 εκ	6	0.93
Γαλλία	~41,5 εκ.	8	0,19
Ιταλία	~41,0 εκ.	15	0,36
Ισπανόφωνοι	~132,0 εκ.	35	0,26
Πορτογαλία Βραζιλία	~50,0 εκ	7	0,14
Γερμανία	~65,0 εκ.	4	0,06
Ρωσία (ΣΣΔ) / ΕΣΣΔ	~147,0 εκ. (ΕΣΣΔ)	5	0.03
Τσεχοσλοβακία	~14,7 εκ.	5	0,34
Ρουμανία	~18,0 εκ.	4	0,22
Τουρκία	~14,6 εκ. (1930)	6	0,42
Κίνα	~450,0 εκ.	15	0,03
Ιαπωνία	~64,5 εκ.	10	0,15
Δανία	~3,5 εκ.	2	0,57

 

Στο εύλογο ερώτημα, γιατί και πως, η εμβληματική μοντέρνα  ποιητική σύνθεση έχει ερεθίσει και κινητοποιεί ακόμα την Ελληνική διανόηση προφανώς μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν.

Ας δούμε μερικά περιφερειακά δεδομένα.

Από τις 6 εκδόσεις οι δύο γίνονται σε διάστημα 3 ετών (1933-1936) , ακολουθούν σχεδόν 55 χρόνια μέχρι το 1990 και μετά 3 εκδόσεις (1983,2019,2020).

Οι δύο πρώτοι μεταφραστές Παπατσώνης, Σεφέρης ανήκουν στην γενιά του 30 είναι και οι δύο ανώτατοι κρατικοί υπάλληλοι, κοσμοπολίτες και ευρυμαθείς.

Οι τελευταίοι μεταφραστές (Κύρου,Σταμπουλού,Βλαβιανός) είναι φιλόλογοι, ποιητές που ίσως φλερτάρουν με την ιδέα αναμέτρησης με τον Σεφέρη: μια αναμφισβήτητα υγιής πρόκληση. Είναι δηλαδή η «Έρημη Χώρα» και όχι η «Wasted Land» το στοίχημα;

Πιθανόν.

Στη γενιά του τριάντα το Waste  γίνεται Έρημος ενώ οι σύγχρονοι προσθέτουν την Ρημαγμένη και την Άγονη.

Αλλά η και Land του Eliot μεταλλάσσεται χρονολογικά .Εκκινεί ως Τόπος (1933),  γίνεται Χώρα (1936), Γη (1990, 2019) και ξαναγίνεται Χώρα (2020).

‘Έχω μια ατεκμηρίωτη υποψία:

Μήπως η αναμφισβήτητη έλξη της Waste Land δεν οφείλεται μόνο στην μεταφυσική ποιητική της υπεροχή , αλλά σηματοδοτεί σε εμάς μια κυριολεκτική Χώρα, Τόπο, Γη που άλλοτε βιώνεται ως Έρημος, Ρημαδιό, Άγονη;

Μήπως η παλινδρομική κίνηση πρωτοπορεί στην υιοθεσία του ποιητικού μοντερνισμού και δεν αντέχει βρίσκοντας καταφύγιο σε μια αρνητική σηματοδότηση.

Κι όμως η ιστορικά ανοικτή πρωτοποριακή Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει ,κάνοντας γόνιμα τα άγονα, κατοικημένα τα ερημικά και να μην αφήσει κανένα ρημαδιό.