Dune 2 - Πότε ευδοκιμούν οι αντιστάσεις στο υπέδαφος;

 

Το Dune 2 ακολουθεί με ασφάλεια μερικά από τα μοτίβα των μεγάλων παράγωγών επιστημονικής φαντασίας:

·       Η Αναλογική και ενίοτε η προβιομηχανική τεχνολογία χρησιμοποιείται για την επίλυση των θεμελιακών επίδικων , ενώ η ψηφιακή , κβαντική και μετά κβαντική τεχνολογία  αναδύεται υπαινικτικά ως η βάση των μεταφορών και κάποιων επικοινωνιών. Έτσι στο Dune o γαλαξίας είναι επισκέψιμος σε χρόνους dt, αλλά η κυριαρχία του ορίζεται από την έκβαση μιας ξιφομαχίας .

·       Οι εξουσίες είναι αρχαϊκής μυκηναϊκής συγκρότησης με διαδοχές αίματος και παλατιανές ίντριγκες . Όταν οι εξουσίες είναι εταιρικές οι μηχανισμοί επικυριαρχίας απλά αλλάζουν όνομα.

·       Υπάρχουν υποτελείς κοινότητες με οργανική οικολογική σύμφρηση με το περιβάλλον σε μια ισορροπία που απειλείται.

Τα μοτίβα παραμένουν αλλά διαφορές αναδύονται ανάλογα με την έμπνευση και το σχεδιασμό πχ στο Avatar η υποτελής κοινότητα απολαμβάνει ένα ονειρικό αμφίβιο περιβάλλον ενώ στο Dune οι «ιθαγενείς» έχουν προσαρμοστεί σε ένα αμμώδες οικοσύστημα χωρίς νερό.

Στο Dune 2 το κυρίαρχο πολιτικό επίδικο  είναι η υποτέλεια , η αρπαγή και η ανισότητα . Δεν είναι τυχαίο πως ταινίες σαν το Dune αρέσουν σε μερίδες της Αριστεράς ( εδώ, εδώ, εδώ ) παρότι  όλα τα συμφραζόμενα έχουν πολλαπλές όψεις μιας κυρίαρχης καθεστωτικής αισθητικής . Με μια ενδιαφέρουσα ανατομική πολιτική έκφραση οι υποτελείς επαναστάτες Fremen συνίστανται από δύο διακριτά ρεύματα : τους ορθολογιστές και ισοπολιτειακούς «βόρειους» και τους φονταμενταλιστές μεσσιανικούς μυστικιστές «νότιους».

 Με μια πιο ενδιαφέρουσα δημιουργική επέμβαση , οι υποτελείς επαναστάτες Fremen μιλούν μια καινοφανή γλώσσα με εμφανή την επίδραση της Αραβικής και ήχων από γλώσσες του Καυκάσου . Η γλώσσα είναι πλήρης συντακτικά ηχητικά  έτσι ώστε κάποιοι μπορούν να δουν μια πιθανή επέκταση της. ( εδώ)

Στο πολύπτυχο του Dune 2 είναι εμφανής η  γυναικεία επικυριαρχία τόσο ως υπερβατική μυστική ιερή Μητέρα αλλά και ως νεαρή ένοπλη Αμαζόνα.

Εκτός λοιπόν από την αναμενόμενη μουσική οπτική πανδαισία στην ταινία ενσωματώνονται όλα τα σύγχρονα επίδικα της πολιτικής.

Oι συγκρούσεις στη Γάζα και την Ουκρανία αναδεικνύουν τα όρια της ψηφιακής τεχνολογίας. Η Ρωσία μοιάζει με τους μονολιθικούς διαχειριστές της ενέργειας Harkonnen ( με ηγέτη – δεσπότη τον Vladimir…). Η Χαμάς μοιάζει με τους Νότιους Φονταμενταλιστές που μπορούν να αντιστέκονται λόγω της επικράτησης στο υπέδαφος της ερήμου. Ο πόλεμος ανεξαρτησίας «από τα πάνω»  των «Ατρειδών» έχει στοιχεία αυτουπονόμευσης καθώς αποκαλύπτεται μια σχέση αίματος με τους αμείλικτους Harkonnen.

H ελπίδα φαίνεται μόνο στην πανέμορφη αμαζόνα των Βορείων Ghani που αντιλαμβάνεται τα όρια του πολέμου ανεξαρτησίας, όταν σ’ αυτόν επικρατούν οι Μυκηναϊκές ίντριγκες και οι γάμοι συμφέροντος και η ανισότητα των φύλλων. Φαίνεται ότι και οι αντιστάσεις  του υπεδάφους δεν μπορούν να τελεσφορήσουν σε καθεστώς μυστικισμού και μεσσιανισμού

Οντολογία και γάμος-τεκνοθεσία ομοφύλων.

 

Σε πρόσφατη συνέντευξη του  ( εδώ )  ο Πατήρ Νικόλαος Λουδοβίκος αναφέρθηκε στο ζήτημα του γάμου και της τεκνοθεσίας ομοφύλων. Όπως αναμενόταν διαπραγματεύτηκε το θέμα στο επίπεδο της φιλοσοφίας , των άρρητων προϋποθέσεων της συζήτησης. Από τον χονδροειδή λόγο μιας επιμελημένης φοβίας για τη διάλυση της οικογένειας ως πυρήνα του έθνους μετατόπισε το επίδικο σε ένα ανώτερο πεδίο αφαίρεσης.

 

Ο Π.Λουδοβίκος εκκινώντας , γνωματεύει  ότι κατέρρευσε η  οντολογία και επομένως αδυνατούμε να διατυπώσουμε  μια αντίστοιχη ηθική. Σήμερα κυριαρχεί η επιθυμία , το «γούστο» το οποίο διεκδικεί μια πολλαπλή νομιμοποίηση όλων των γούστων. Η σημερινή συνθήκη ,λοιπόν, χωρίς την παραδοχή κοινών αξιών ( απότοκο της έλλειψης διαπραγμάτευσης για την αλήθεια των όντων) , οδηγεί κάθε συζήτηση σε ένα πόλεμο με μοχλό τη «βούληση» για δύναμη.  

 

Σε αυτό το καθεστώς επικοινωνίας , η εκκλησία και κάθε θρησκευτική παράδοση υποστηρίζει την άρνηση «του γάμου των ομοφύλων»  διεκδικώντας κατ’ αρχάς μια οντολογία που θεμελιώνεται σε μια «κληρονομιά σημασιών». Σε αντίθεση με το καθεστώς διεκδίκησης των μερικών δικαιωμάτων της ατομικής επιθυμίας , το οποίο ευλόγως διεκδικεί όλα τα ατομικά δικαιώματα , οι θρησκευτικές παραδόσεις δεν επιδιώκουν μια διαπραγμάτευση δικαιωμάτων, αλλά μετατοπίζουν το πρόβλημα σε ένα επίπεδο «πριν» : τι είναι οντολογικά ο άνθρωπος και πως οι τυπικές αστικές ρυθμίσεις μπορούν να διατηρήσουν αυτή την ανθρώπινη κατάσταση.

 

Κεντρική έννοια στην επιθυμητή ανθρώπινη  κατάσταση είναι το «κατ’ αλήθειαν ζειν» του Μαξίμου του Ομολογητή.

 

Το ενδιαφέρον είναι πως η άρθρωση της επιχειρηματολογίας είναι ταυτόσημη  με αυτή του πιο δραστήριου «οντολόγου» της εποχής : του Alain Badiou. Βέβαια ο Badiou , ακολουθώντας την ίδια λογική σειρά καταλήγει στο αντίθετο συμπέρασμα.

 

Παραθέτω αυτούσιο ένα απόσπασμα από το Logic of Worlds σ. 34. Καθώς αναμένουμε ο Badiou χρησιμοποιεί το δικό του φιλοσοφικό λεξιλόγιο. Στο κείμενο παραθέτω επεξηγηματικές παρενθέσεις .

 Όπου η υλιστική διαλεκτική  ( ανθρώπινη κατάσταση Badiou)  υποστηρίζει τη συσχέτιση αληθειών και υποκειμένων, ο δημοκρατικός υλισμός (τρέχουσα ιδεολογία του «γούστου» κατά Λουδοβίκο)   προωθεί τη συσχέτιση της ζωής και των ατόμων.

 

Αυτή η αντίθεση είναι επίσης μία μεταξύ δύο αντιλήψεων για την ελευθερία. Για τον δημοκρατικό υλισμό ( τρέχουσα ιδεολογία) , η ελευθερία ορίζεται ξεκάθαρα ως ο αρνητικός κανόνας αυτού που υπάρχει. Υπάρχει ελευθερία εάν καμία γλώσσα δεν απαγορεύει σε μεμονωμένα σώματα που χαρακτηρίζονται από αυτήν να αναπτύξουν τις δικές τους ικανότητες. Ή πάλι, οι γλώσσες αφήνουν τα σώματα να διαπραγματευτούν και να αναπτύξουν  τους ζωτικούς πόρους τους.

 

Παρεμπιπτόντως, αυτός είναι ο λόγος που στον δημοκρατικό υλισμό  (τρέχουσα ιδεολογία) η σεξουαλική ελευθερία είναι το παράδειγμα κάθε ελευθερίας. Αυτή η ελευθερία στην πραγματικότητα τοποθετείται αναμφισβήτητα στο σημείο άρθρωσης μεταξύ των επιθυμιών (σωμάτων), αφενός, και των γλωσσικών, παρεμποδιστικών ή διεγερτικών νομοθεσιών, αφετέρου. Το άτομο πρέπει να έχει το δικαίωμα να «ζει τη σεξουαλικότητά του» όπως κρίνει κατάλληλο. Θα ακολουθήσουν αναγκαστικά και οι άλλες ελευθερίες. Και είναι αλήθεια ότι ακολουθούν, αν λάβουμε υπόψη κάθε ελευθερία ως προς το μοντέλο που υιοθετεί όσον αφορά το σεξ: τη μη απαγόρευση των χρήσεων που μπορεί να κάνει ένα άτομο, ιδιωτικά, του σώματος που το εγγράφει στο ο κόσμος.

 

Αποδεικνύεται, ωστόσο, ότι στην υλιστική διαλεκτική ( ανθρώπινη κατάσταση Badiou), στην οποία η ελευθερία ορίζεται με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο, αυτό το παράδειγμα δεν είναι πλέον βάσιμο.

 

Στην πραγματικότητα, δεν είναι θέμα ενός καθεστώτος  απαγόρευσης, ανοχής ή επικύρωσης  όταν οι γλώσσες διαχειρίζονται  την εικονικότητα των σωμάτων. Είναι θέμα να γνωρίζουμε εάν και πώς συμμετέχει ένα σώμα, μέσω των γλωσσών, στην εξαίρεση μιας αλήθειας. Μπορούμε να το θέσουμε ως εξής: το να είσαι ελεύθερος δεν αφορά το μητρώο των σχέσεων ,μεταξύ σωμάτων και γλωσσών, αλλά άμεσα με αυτό της ενσωμάτωσης σε μια αλήθεια.

 

 

 

Αυτό σημαίνει ότι η ελευθερία προϋποθέτει την εμφάνιση ενός νέου σώματος στον κόσμο. Οι υποκειμενικές μορφές ενσωμάτωσης που έγιναν δυνατές από αυτό το καινοφανές σώμα-που αρθρώνεται από μόνο του σε μια τομή  ή προκαλεί μία ρήξη-καθορίζουν τις αποχρώσεις της ελευθερίας.

 

Κατά συνέπεια, η σεξουαλικότητα απορρίπτεται από την καθεστωτική της θέση - χωρίς να γίνεται, όπως σε ορισμένες θρησκευτικές ηθικές , αντίθετο παράδειγμα. Απλά ανάγεται σε μια καθαρά συνηθισμένη δραστηριότητα, αφήνει χώρο για τις τέσσερις μεγάλες φιγούρες του «εκείθεν»: την αγάπη (η οποία, από τη στιγμή που υπάρχει, υποτάσσει τη σεξουαλικότητα στον εαυτό της). πολιτική (της χειραφέτησης), τέχνη και επιστήμη.

 

Βλέπουμε λοιπόν σημαντικές ομοιότητες στην επιχειρηματολογία:

 

Η σημερινή κατάσταση ( δημοκρατικός υλισμός Badiou- γούστο Λουδοβίκος) είναι ένα καθεστώς ανταλλαγών σωμάτων , γλωσσών , επιθυμιών. Εντός αυτού του καθεστώτος επικρατεί ένα αίτημα να έχουμε τις λιγότερες απαγορεύσεις. Η ελευθερία της σεξουαλικής έκφρασης είναι θεμελιακή και ορίζει ένα υπόδειγμα για όλες τις άλλες ελευθερίας.

 

Η υπέρβαση αυτής της κατάστασης με την κατοχύρωση μιας θετικής ελευθερίας μπορεί να γίνει μόνο με μια κίνηση υπέρβασης προς ένα καθεστώς «αληθείας».  Στον Λουδοβίκο αυτή η «αλήθεια» αρύεται από τον Μάξιμο τον Ομολογητή , ενώ στον Badiou έχουμε τέσσερεις διακριτές διαδικασίες «αλήθειας» που αρύονται στην οντολογία των Μαθηματικών ( λέγε με Πλάτωνα)

 

Και στους δύο η σεξουαλικότητα εννοείται ως ένα από τα περιεχόμενα της ευρύτερης έννοιας του έρωτα – αγάπης .

 

Στον Badiou , αυτή η υπέρβαση προς το καθεστώς «αληθείας» αφήνει την σεξουαλικότητα , ένα «επίπεδο πίσω» ( « απορρίπτεται»  σύμφωνα με την έκφραση του Badiou) επομένως οι οποιεσδήποτε νομικές αστικές ρυθμίσεις , δεν έχουν σημασία.

 

Στον Λουδοβίκο η υπέρβαση προς το «κατ’ αλήθειαν ζειν» είναι αδύνατη αν η σεξουαλικότητα δεν έχει την δέουσα νομική – αστική τακτοποίηση. Με μια έννοια , ο Λουδοβίκος ενώ αποδέχεται τη μερική φύση της σεξουαλικότητας ως ένα υποσύνολο του ‘Ερωτα,  εν τούτοις με έμμεσο τρόπο συνεχίζει να την «σέρνει» προς το νέο καθεστώς «αληθείας» ως προαπαιτούμενο. Με την έννοια αυτή , κατά παράδοξο τρόπο ο Λουδοβίκος είναι πιο «σεξουαλικός» από τον «αριστερό» Badiou.

 

Η συζήτηση στο οντολογικό επίπεδο είναι πραγματικά ενδιαφέρουσα.

 

Σχετικότητες πέραν της "κοπτοραπτικής"

Υπάρχει εκτεταμένη βιβλιογραφία , η οποία αμφισβητεί   όλες τις μεταφορές της πολιτικής σε συντεταγμένες του χώρου  . Έτσι η απλούστερη μεταφορά , ο άξονας δεξιά-αριστερά ,είναι εξαιρετικά ατελέσφορη για την συναγωγή συμπερασμάτων. Στη σχετική βιβλιογραφία, παρατηρείται πως αποτυπώσεις  του χώρου μπορούν να αποδώσουν μεταφορικά την πολιτική μόνο αν συμπεριλάβουν την έννοια της ασυνέχειας ,της  τυχαιότητας  , της πυκνότητας του χώρου (1)

Η χρήση του άξονα δεξιά αριστερά, ορίζεται με την υπόθεση εργασίας ότι  προϋπάρχει ένα σταθερό μήκος επί του οποίου, αξιωματικά τοποθετούμε τα δύο άκρα και ανάμεσα τους τα κόμματα με βαθμολόγηση συνήθως 1-10. Αν όμως χρησιμοποιήσουμε μεταφορές του χώρου από τη θεωρία της σχετικότητας , όπου τα σώματα έχουν διαφορετική πυκνότητα μάζας και «καμπυλώνουν» τον χωρόχρονο μπορούμε πιο αποτελεσματικά τη πολιτική διάταξη.

Στην μεταφορά αυτή ο πολιτικός χώρος δεν ορίζεται από τα σταθερά άκρα, αλλά από τα κόμματα ( σώματα διαφορετικής πυκνότητας) όπου ο χώρος μεταξύ τους καμπυλώνεται ανάλογα με τη πυκνότητα  τους. Έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα πως το ΚΚΕ  έχει καταστατική ενεργειακή απόσταση από Συριζα, Μερα 25 κλπ. Μπορούμε να τα φανταστούμε ως στερεά σώματα όπου η καμπύλωση του χώρου είναι τέτοια που δεν σηματοδοτεί καμία εγγύτητα. Αντίστοιχα μπορούμε να κατανοήσουμε την Πλεύση ως στερεό σώμα του οποίου η πυκνότητα μάζας και οι ενεργειακές συντεταγμένες αμβλύνουν τις καμπυλώσεις του χώρου και επιτρέπουν μια συνεχή μετακύληση ανάμεσα σε όλα τα στερεά σώματα. Ομοίως οι Σπαρτιάτες  δημιουργούν  τη πιο πολύπλοκη καμπύλωση και επομένως τη λιγότερη δυνητική προσέγγιση με οποιοδήποτε κόμμα.

 

Μια τέτοια μεταφορά, με την ευρύτητα της , μπορεί να μας αποκαλύψει καλύτερα γιατί οι αναλύσεις με βάση τον γραμμικό άξονα , έχουν τόσο προφανείς ατέλειες οδηγούν σε απλουστευτικά σχήματα, τα οποία εγκλωβίζουν την ιδεοκίνηση σε εξαιρετικά νεφελώδεις περιοχές. Τα πράγματα χειροτερεύουν με την γνωστή επωδό της «τελευταίας ανάλυσης» όπου όλες οι αριστερόφωνες παρατάξεις είναι «τελικά» πολιτικές εκφράσεις της 17 Ν ενώ όλες οι κεντρώες δεξιές είναι «τελικά» μεταμφιεσμένοι Ναζί.

Ας ξαναδούμε τα πράγματα, εκτός της σχετικότητας .

Η πέραν της ΝΔ περιοχή καταλαμβάνεται από τρία κόμματα για τα οποία αναφερόμαστε ως άκρα δεξιά. Με όρους κλασσικής πολιτικής φιλοσοφίας τα πέραν της ΝΔ κόμματα έχουν μια ενδιαφέρουσα τυποποίηση.

Με βάση την τυπολογία που εισάγει ο A.Badiou ( Logic or Worlds p 72)  τα αντιαριστερά ρεύματα ταξινομούνται ως συντηρητικά ( αντιδραστικά) και σκοταδιστικά ( μετά φασιστικά) . Ο Badiou είναι ο τελευταίος που θα μπορούσε να κατηγορηθεί για μία λείανση των διαφορών μεταξύ ρευμάτων της δεξιάς, αλλά είναι κατηγορηματικός : μεταξύ συντηρητικών και σκοταδιστικών ρευμάτων  υπάρχει ρήγμα ισότιμο με το ρήγμα μεταξύ  αριστερών επαναστατικών και αστικών φιλελεύθερων ρευμάτων.  Τα συντηρητικά ρεύματα , αρνούνται ( αντιδρούν) σε αλλαγές προς νέες μορφές βίου ενώ τα σκοταδιστικά ρεύματα απεργάζονται μια ριζική αποδόμηση του βίου.

Η Λύση και η Νίκη είναι τυπικά συντηρητικά κόμματα με δυσανεξία στις αλλαγές ,καθήλωση του κοινωνικού γίγνεσθαι σε μια Ελλάδα του 50, φόβο απέναντι στο μεταναστευτικό και αναζήτηση λύσεων πίσω στο χρόνο.

Οι Σπαρτιάτες είναι τυπικά σκοταδιστικό κόμμα , με απ’ ευθείας αναφορές σε ένα τυφλό «αντισυστημισμό» , εργαλειακή αντίληψη της δημοκρατίας , απουσία στοιχειωδών προτάσεων , ηθική επιβεβαίωση της  τυφλής βίας  μέσω της δηλωμένης τους συνάφειας με τους καταδίκους της ΧΑ.

Οι συντηρητικοί έχουν βάση την επαρχία, την ενορία, την πυρηνική οικογένεια  , την παράδοση, ενώ οι σκοταδιστές έχουν καθολική υπεροχή στις διάφορες «θύρες» των γηπέδων και τις μιντιακές εκφράσεις τους.

Στην ελληνική περίπτωση υπάρχουν διαφορές και στην κινηματική συμπεριφορά.

 Είναι γνωστό πως «τα    δεξιά κινήματα, είναι αντιδραστικά όχι μόνο στο ότι επιδιώκουν να αποκαταστήσουν μια κοινωνική τάξη του παρελθόντος, αλλά και στο ότι δανείζονται (συχνά σε διαστρεβλωμένη μορφή) τα ρεπερτόρια διαμαρτυρίας, τα λεξιλόγια, ακόμη και τους δεδηλωμένους στόχους της αριστερής αντίστασης. και απελευθερωτικά κινήματα. (Hardt, Michael; Νέγκρι, Αντόνιο Assemply  σελ. 51)» . Οι σκοταδιστές είναι πιο κινηματικοί, μπορούν να κατέβουν σε διαδηλώσεις και να συγκρουστούν , ενώ οι συντηρητικοί ακολουθούν τα πρωτόκολλα μιας εύλογης διαμαρτυρίας των νοικοκυρέων.

Έτσι μπορούμε να πούμε πως υπάρχει ένα σαφές όριο εκείθεν του οποίου τοποθετούνται η Σπαρτιάτες, ενώ η απόσταση της Νίκης και της Λύσης από τα πιο συντηρητικά κομμάτια της ΝΔ δεν είναι αξεπέραστη. Οι  «Νίκη»- «Λύση είναι απ’ ευθείας απόγονοι του Λαος και του Χριστόδουλου  και έχουν ελαφρώς ένα βλέμμα προς τα αριστερά τους. Το βλέμμα αυτό , γίνεται εύκολα φλερτ και συγγένεια με τη ΝΔ  στο μοτίβο Γεωργιάδη, Βορίδη, Πλεύρη.

Αν θέλουμε να σκεφτούμε εκτός της «κοπτοραπτικής» όπου ο Σύριζα είναι «Μαρξιστικό κόμμα»  και η ΝΔ  ακροδεξιοί Νεοφιλεύθεροι, αν θέλουμε να αποφύγουμε την «τελευταία» ανάλυση, τότε πέραν της ΝΔ δεν υπάρχει ακροδεξιά: υπάρχουν δυο  διακριτές εστίες συντηρητισμού και μια σκοταδιστική μεταφασιστική συμπύκνωση. Με 10 % συντηρητικούς και 4 % μεταφασίστες δεν υπάρχει τίποτα εξωφρενικό.

 

 

 

(1)   Yannis Stavrakakis (2011) The radical act. Towards a spatial critique.

Το καθεστώς της "κακολογίας"

 

Η δολοφονία στα Γλυκά Νερά συνεχίζει να απασχολεί τους πάντες. Φαίνεται  πως το θέμα  είναι σχεδόν ανεξάντλητο. Με κάποιο τρόπο η ανάλυση, η ταξινόμηση   του Κακού δεν τελειώνει. Παρατηρείται μια ανάγκη να συνεχιστεί και να διευρυνθεί   η «κακολογία». Ποιας τάξεως είναι η «κακολογία»; Μια πρώτη ανάγνωση  είναι πως η ανατομία του κακού ικανοποιεί τα ένστικτα του «μέσου» τηλεθεατή και έτσι η τηλεθέαση ανατροφοδοτεί την «κακολογία». Όμως μήπως  για τη βαθύτερη ανάλυση του κακού θα ήταν χρήσιμο να ξαναδούμε κάποιες προσεγγίσεις του κακού στη φιλοσοφία; Ας ξεκινήσουμε με  τον Καντ.

Στον Κάντ έχουμε μια εκτεταμένη διερεύνηση του «κακού», το οποίο ορίζεται ως έμφυτη ροπή (1) αντίστροφη και ισότιμη σε σχέση με τη ροπή για το «καλό». Το «κακό» αναλύεται σε τρεις αναβαθμούς : η ασθένεια  «fragilitas» , η φαυλότητα «impuritas» και ο τελευταίος ακραίος αναβαθμός που διακρίνεται στην  κακοήθεια «vitiositas»,  στη διαφθορά «corruptio» και στη  διαστροφή «perversitas». (2) Η τρέχουσα «κακολογία» κινείται μονίμως στον ακραίο αναβαθμό   του Καντ και προς τις τρεις κατευθύνσεις (κακοήθεια-διαφθορά -διαστροφή) .Διαφέρει όμως ,ριζικά από την ευρύτερη Καντιανή προβληματική και  αναπαράγεται αυτοαναφορικά. Στον Κάντ, αντίθετα , η ανάλυση του «κακού» εντάσεται σ ‘ένα λογικό οικοδόμημα το οποίο αναζητεί την άριστη κοινωνική συγκρότηση με την εξασφάλιση του Λόγου και της Ελεύθερης βούλησης. Άρα  τον Καντ δεν τον αφορά η διερεύνηση της «κακολογίας» αλλά η διερεύνηση του κακού.

Ας δούμε μια άλλη οπτική, αυτήν της ορθοδοξίας. Ο καθηγητής θεολογίας Γ.Μαντζαρίδης υποστηρίζει: «Στην εποχή μας πλεονάζει το κακό. Και ο πλεονασμός αυτός συμβαδίζει με μια αναισχυντία , που σπανίζει στην Ιστορία. Το κακό παρουσιάζεται πληθωρικό και ασύστολο , ενώ τα αισθητήρια και τα κριτήρια της κοινωνίας εμφανίζουν μια καταπληκτική πλαδαρότητα. Η αυθαιρεσία θεωρείται αυτονόητη , ενώ ο λεγόμενος κοινωνικός έλεγχος τείνει να παραλύσει. Αλλά το κακό αυτοκαταστρέφεται.Η αναισχυντία αυτοεξευτελίζεται .Η σύγχυση αυτοδιαλύεται. Και παρόλη αυτή την κατάσταση  ή μάλλον εξαιτίας αυτής της καταστάσεως , η δίψα για την αλήθεια της πνευματικής ζωής γίνεται εντονότερη : «Ου δε επλεόνασεν η αμαρτία , υπερπερίσσευσεν η χάρις» (Ρωμ.5,20)» (3) «Τα πάθη ως παρά φύση καταστάσεις απομακρύνουν τον άνθρωπο από την αρετή και τον οδηγούν στην κακία. Αλλά η κακία είναι καθ’ ευατήν  ανύπαρκτη. Δεν έχει ούτε ουσία ούτε υπόσταση. Και η ψυχή που οδηγείται στην κακία τιμωρείται από αυτήν ,γιατί δεν βρίσκει φυσική ανάπαυση» (4)

Η  κατανόηση της «κακότητας» από τον Μαντζαρίδη μπορεί να ερμηνεύσει την «κακολογία» ως μια αυτό-αναφορική προσωρινή «φούσκα» που θα διαλυθεί αναπόδραστα. Αντί των ισότιμων Καντιανών «ροπών-propensio» η ορθοδοξία προκρίνει έναν ανταγωνισμό «πλεονασμάτος» εναντίον «υπερπερίσσειας».

Αυτή η κατανόηση του «κακού» ως κενό πλεόνασμα έχει μια άλλη ενδιαφέρουσα συνηγορία.Είναι αυτή του Α.Badiou. «Θεωρείται συνήθως ότι το κακό είναι η άρνηση του υπαρκτού και της κατάφασης του , ότι είναι ο φόνος και ο θάνατος , η αντίθεση στη ζωή .Θα έλεγα ότι είναι μάλλον η απάρνηση μιας «υφαίρεσης» .Αυτό που το κακό προσβάλλει δεν είναι ότι ενοικεί μέσα στην αυτοκατάφαση του ,αλλά μάλλον, πάντα , αυτό που είναι αποσυρμένο και ανώνυμο στην αδυναμία του Ενός. Το κακό δεν είναι ο μη σεβασμός του ονόματος του Άλλου , είναι πολύ περισσότερο η βούληση να κατονομάσουμε με κάθε τίμημα.Θεωρείται συνήθως ότι το κακό είναι ψέμα , άγνοια, φονική βλακεία. Αλίμονο. Το κακό έχει σαφώς ως ριζική του συνθήκη τη διαδικασία της αλήθειας. Το κακό δεν υπάρχει παρά στο βαθμό που υπάρχει ένα αξίωμα αληθείας στο σημείο του αναπoφάνσιμου, μια διαδρομή αληθείας στο σημείο του μη διακρίσιμου , μια οντολογική προεξόφληση της αλήθειας στο σημείο του γενολογικού και η κατά παράβαση επιβολή μιας ονοματοδοσίας στο σημείο του ακατονόμαστου , εν ονόματι της αλήθειας.Αν η παραβίαση της ακατονόμαστης υφαίρεσης αποτελεί μια καταστροφή, είναι γιατί προσβάλλει ολόκληρη την κατάσταση , εκδιώκοντας από αυτήν την ίδια την ενικότητα , που έμβλημα της είναι το ακατονόμαστο. Με αυτήν την έννοια, η εν μυθοπλασία επιθυμία εξάλειψης της τέταρτης υφαιρετικής πράξης, απελευθερώνει ένα δυναμικό καταστροφής που λανθάνει σε κάθε αλήθεια, με την ίδια ακριβώς έννοια που ο Mallarme έγραψε ότι «η Καταστροφή ήταν η Βεατρίκη του»» (5)

O Badiou αναλύει τεχνικά αυτό που ο Μαντζαρίδης ορίζει ως πλεόνασμα του Κακού.Η τεχνική του ανάλυση γίνεται με τα εργαλεία της θεωρίας συνόλων. Υπάρχει όμως και μια άλλη συνάφεια απόψεων. Το κακό είναι μια επιβολή λόγου επί μιας αληθείας που είναι άρρητη. (Είναι η «παράβαση» αναφέρεται στο παραπάνω απόσπασμα).

Ας δούμε τώρα ένα  απόσπασμα από τον Απόστολο Παύλο:«ότι ηρπάγη εις τον παράδεισον και ήκουσεν άρρητα ρήματα, ά ουκ εξόν ανθρώπω λαλήσαι» ( Β Κορ 1β)Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι το καθεστώς αληθείας ορίζεται μέσω άρρητων ρημάτων και  στον Παύλο.

Συμπέρασμα

Το πλεόνασμα κακολογίας δεν είναι επικοινωνιακό γνώρισμα είναι οντολογικό καθεστώς. Είναι δευτερογενής κατάσταση επιβαλλόμενη εκ των άνω, ως διάρρηξη του καθεστώτος αρρήτων.  Στον Μπαντιού αυτά τα ορθόδοξα «άρρητα» ταξινομούνται σε τέσσερεις διαστάσεις  εκ των οποίων η μία η «γενολογική» είναι η διάσταση της αληθείας που εγκυμονεί το Συμβάν (πχ Ο Badiou υποστηρίζει ότι ο Χριστός είναι για τον Παύλο Συμβάν)   Αυτό που ο Μαντζαρίδης περιγράφει ως ανυπόστατο ,χωρίς   ουσία , ο Μπαντιού οριοθετεί ως  « δυναμικό καταστροφής που λανθάνει σε κάθε αλήθεια» . Αυτό το δυναμικό απελευθερώνεται όταν η  «μυθοπλαστική επιθυμία προσβάλλει την αλήθεια».Ο τρίτος αναβαθμός κακότητας ( στην Καντιανή κλίμακα) ,η λατινική vitiositas , έχει σήμερα μια άλλη σημασία  εγγύτερη προς την ερωτική παραφυλία παρά προς την αρχική έννοια της κακοήθειας. Περιέργως αυτή η σύγχρονη , η σημερινή vitiositas της δημοσιότητας,  μπορεί να αποδώσει  το καθεστώς της  τρέχουσας κακολογίας. Η  τρέχουσα «μυθοπλαστική επιθυμία» δεν επέρχεται ως αναπαράσταση του κακού , ενοικεί στο κακό. Με μια έννοια η κακολογία είναι καθεστώς.

 

1.- «Με την ροπή ( propensio ) εννοώ τον υποκειμενικό λόγο της δυνατότητας μιας κλήσης ( καθ έξιν πόθου, concupiscentia) ,εφ’ όσον αυτή είναι τυχαία για την ανθρώπινη φύση εν γένει» Ι.Καντ: η Θρησκεία εντός των ορίων του λόγου και μόνο.σ 61

2.-Ibid.σ 61

3.Γ.Μαντζαρίδη:Ορθόδοξη Πνευματική Ζωή .σ 9

4. Ibid .σ 105

5.A,Badiou: Από το είναι στο συμβάν.σ 64.

 

Πολιτικόν, έφη, λέγεις Ασκληπιόν

 

Καθώς βαδίζουμε με τα πρώτα εμβόλια και εν΄ όψει του «τρίτου κύματος» ο δημοκρατικού αναστοχασμός των πολιτικών για τον Covid 19 γίνεται απαραίτητος αλλά και ιδιαίτερα προκλητικός. Πρέπει να γίνει με κανόνες που να εγγυούνται πως η κριτική δεν θα οδηγήσει σε μια παραλυτική ιατρική καθήλωση και δεν θα διογκώσει  ένα κύμα συμφυρματικού «αντισυστημισμού» απλά για να  διογκώνει ακούσια  τις φωνές του συνομωσιολογικού αντιδημοκρατικού τόξου. Η αντιμετώπιση της πανδημίας γίνεται και μέσω του περιορισμού των ελευθεριών: αυτή η συνθήκη από μόνη της εγείρει εύλογες αντιρρήσεις.  Οι κριτικές όμως που αναπτύσσονται έχουν ένα χαρακτήρα τεχνάσματος : εκκινούν αξιωματικά από την απόρριψη της καραντίνας αλλά για να την «αποδείξουν» ως πολιτική επιλογή τρομοκράτησης αμφισβητούν τα ιατρικά δεδομένα. Έτσι η καραντίνα παρουσιάζεται , εκ των υστέρων, ως δόλια επιλογή.

Όμως φαίνεται πως η καραντίνα , ο εγκλεισμός  είναι απαραίτητα.   

Πως μπορεί τότε να θεμελιωθεί μια κριτική των ιατρικών και πολιτικών επιλογών στο πλαίσιο του απαραίτητου φιλελεύθερου και δημοκρατικού διαλόγου; Πως μπορεί να εξασφαλιστεί η κριτική ως παράγοντας γονιμότητας και εμπλουτισμού ακόμα και όταν αμφισβητεί θεμελιακές παραδοχές;

Είναι ενδιαφέρον πως ένα τέτοιο πλαίσιο κριτικής έχει ήδη προδιαγραφεί στην Πολιτεία του Πλάτωνα.

Στο σχετικό μέρος περί Σώματος ( διατροφή, ιατρική, εξάσκηση) ( 403c-412c ) τίθεται το πλαίσιο της κριτικής ανάλυσης της Ιατρικής πράξης και των πολιτικών συνεπειών.

Ο Σωκράτης παρουσιάζει δύο σχολές Ιατρικής: την Ασκληπιεία και την Ηροδίκεια

Για να τις συγκρίνει τοποθετεί το ιστορικό τους πλαίσιο : η Ασκληπιεία Ιατρική είναι παλαιότερη ενώ η Ηροδίκεια σύγχρονη.

Κατόπιν ,ορίζει θεραπευτικές αρχές τους:

Η Ιατρική του Ασκληπιού δεν θεωρεί σωστή την απασχόληση   με ασθενείς με ανίατα νοσήματα ενώ του Ηρόδικου επικεντρώνει σε αυτά.

Ακολούθως , αναλύει τις θεραπευτικές μεθόδους τους:

Η Ιατρική του Ασκληπιού χρησιμοποιεί κυρίως βότανα και ιάματα ενώ του Ηρόδικου συγκεντρώνει την θεραπευτική της στην σωματική άσκηση και την γυμναστική.

Εν συνεχεία , αναφέρονται τα εμπειρικά δεδομένα των δύο Ιατρικών

Για τον Ασκληπιό , οι ιατροί πρέπει να έχουν έρθει σε επαφή με ένα μεγάλο αριθμό ασθενών πριν αναλάβουν την ευθύνη. Ο Ηρόδικος άσκησε την Ιατρική του  ,κατ΄ αρχάς στον εαυτό του σε τέτοιο βαθμό που ο Σωκράτης τον κρίνει ως μονομανή που απλώς παράτεινε τον βίο μην ασχολούμενος με τίποτα άλλο παρά την υγεία του.

Όμως το πλατωνικό κείμενο εμπεριέχει μια εμβληματική φράση :

«Πολιτικόν, έφη, λέγεις Ασκληπιόν»

Η Ιατρική είναι αναπόδραστα , αναπόφευκτα Πολιτική.

Το πλαίσιο ,λοιπόν, της κριτικής έχει τεθεί ήδη :

Η Ιατρική είναι Πολιτική. Πρέπει να δούμε το ιστορικό της πλαίσιο, να θέσουμε τις θεραπευτικές αρχές της, τις ιατρικές μεθόδους της ,  και  τον τρόπο δημιουργίας των εμπειρικών δεδομένων.  

Ας δούμε τώρα με βάση τα Πλατωνικά κριτήρια την πανδημία και την αντιμετώπιση της.

Η πανδημία ξεσπά σε μια ιστορική συνθήκη καινοφανούς κινητικότητας ανθρώπων και μικροοργανισμών. Έτσι λοιπόν δεν μπορεί να συγκριθεί με καμία προηγούμενη. Σε μια τέτοια συνθήκη καινοφάνιας η καραντίνα δεν αποκλείεται εξ’ ορισμού.

Πρέπει να αναδιατυπωθεί με σαφήνεια ο στόχος της Ιατρικής Πράξης : αυτή αφορά την διάσωση της ζωής όλων των ανθρώπων ανεξαρτήτως ηλικίας , φύλλου, τάξης και φυλής έναντι οποιουδήποτε τιμήματος. Επομένως η άνευ ορίων χρήση πόρων και εξοπλισμών είναι ένας μονόδρομος.

Φαίνεται πως όσον αφορά τις θεραπευτικές μεθόδους επικρατεί μια εντυπωσιακή ομοφωνία : δεν αναδεικνύονται στον δημόσιο  Ιατρικό διάλογο διαφορετικές απόψεις για τα εμβόλια και τις φαρμακευτικές αγωγές. Απουσιάζουν εντυπωσιακά οι προτάσεις για Ηροδίκειες θεραπευτικές αγωγές ( άσκηση, διαλογισμός) .Όλες οι ενστάσεις για τα εμβόλια είναι  «εξω-ιατρικές».

Τέλος παρά τις συνεχείς προσπάθειες δεν έχουν αμφισβητηθεί έγκυρα τα θεραπευτικά αριθμητικά δεδομένα παγκοσμίως . Είναι δε αξιοσημείωτο πως ενώ παρουσιάζονται «Ηρίδικοι» δηλαδή ιατροί που να έχουν υποστεί οι ίδιοι θεραπευτική αγωγή και έχουν ιαθεί , δεν εμφανίζεται κανείς «Ηρόδικος» με τεκμηριωμένη θεραπεία μέσω μιας «εναλλακτικής» αγωγής.

Παρουσιάζεται λοιπόν μια αίσθηση μονόδρομου που αφήνει εξαιρετικά λίγα περιθώρια μιας ριζικής κριτικής.

 Ίσως δεν είναι τυχαίο πως ο Πλατωνικός A.Badiou έχει από καιρό γνωματεύσει πως η αντιμετώπιση της πανδημίας  απαιτεί «πειθαρχία» , το κράτος αναγκαστικά διευρύνει την πραγματική προστασία του προς όλες τις τάξεις, ενώ η καραντίνα ας είναι μια εσωτερική περίοδος αναστοχασμού χωρίς αναμενόμενα μεγάλα πολιτικά επίδικα (πηγή). Αντιθέτως όταν διατυπώνονται κριτικές ολικής απόρριψης των πολιτικών αντιμετώπισης της πανδημίας, αναγκαστικά εισέρχονται στην Ιατρική κριτική χωρίς ένα πλαίσιο και τελικά αμφισβητούν προφανή πραγματολογικά δεδομένα ( η μάσκα είναι βασανιστήριο, ο Covid δεν είναι πανδημία κλπ ) (πηγή)

Είναι βέβαιο πως η αντιμετώπιση  της πανδημίας θα αναδείξει διαχειριστικές και εκτελεστικές ατασθαλίες. Ωστόσο η λεπτή ισορροπία μεταξύ μιας φιλελεύθερης δημοκρατικής κριτικής και ενός συμφυρματικού γογγυσμού είναι οριακή. Ο Πλατωνικός στοχασμός προσφέρει μια βάση διαλόγου.  

 

 Info : Πλάτων Πολιτεία .Μετάφραση Ν.Μ.Σκουτερόπουλος σ228-241

 

Παραναγνώσεις

Καθώς η συγκυρία της πανδημίας εξελίσσεται σε νέα φάση, η δημόσια συζήτηση αναπτύσσεται προς διάφορες πλευρές. Ο Alain Badiou έκανε μια δημόσια παρέμβαση η οποία, με δεδομένη την πρόσληψη του έργου δημιούργησε εύλογα ερωτήματα (πηγή).

Στη παρέμβαση αυτή ο ΑΒ διατυπώνει μερικές κομβικές γνωματεύσεις

Κατ’ αρχάς «δεν βλέπει για ποιον λόγο θα έπρεπε, πέρα από τη λήψη των προφανών μέτρων προστασίας για το διάστημα που θα πάρει ο ιός μέχρι να εξαφανιστεί ελλείψει νέων στόχων-θυμάτων, να εξοργιστούμε και να κατεβάσουμε το βαρύ πυροβολικό». Περαιτέρω αναφέρεται με μεγάλη ανοχή (αν όχι επιδοκιμασία) προς τον Μακρόν «του οποίου η μεταφορά έχουμε πόλεμο είναι σωστή» ενώ οι «τα κίτρινα γιλέκα και οι συνδικαλιστές απλά «φλυαρούν» καθώς «κανένας πριν τον Μακρόν δεν πρόβλεψε την πανδημία». Τέλος σημειώνει πως «περιστάσεις αυτού του είδους είναι ιδιόμορφα «ουδέτερες»».

Είναι φανερό πως ο ΑΒ πόρρω απέχει από μια τυπική καταγγελία και υπερανάλυση της συγκυρίας όπου τελικά όλα τα επίδικα μετατρέπονται σε πολιτικά διλήμματα. Βέβαια η κατακλείδα του για «ουδετερότητα» των περιστάσεων είναι πραγματικά εντυπωσιακή.

Όπως αναμενόταν μια τέτοια τοποθέτηση προκαλεί αμηχανία, την οποία προσπάθησε να σπάσει ο καθηγητής Δ.Δρόσος με παρεμβατικό του κείμενο (πηγή).

Όμως ατυχώς, ο ΔΔ για να αντιμετωπίσει τις θέσεις του ΑΒ, προχωρά , μέσω ενός πραγματικά εκλεπτυσμένου λεξιλογίου , σε μια σειρά από θέσεις που δεν αντιμετωπίζουν την ουσία και τα συμφραζόμενα   αλλά τελικά γνωματεύουν πως ο ΑΒ στερείται στοιχειωδών ιστορικών γνώσεων ή ακόμη χειρότερα, δεν μπορεί να δει τον καταλυτικό ρόλο που μπορούν να έχουν γεγονότα σαν αυτά της πανδημίας. Πίσω από την έντεχνη ακαδημαϊκή ρουτίνα του σχήματος «συμφωνούμε μεν ,αλλά…» και μέσω της διατύπωσης πως ο ΔΔ  απλά «παραλλάσει ή τροποποιεί θέσεις του ΑΒ»   τελικά ο ΑΒ παρουσιάζεται περίπου ως αστοιχείωτος για την ιστορία ( ο ΑΒ δεν ξέρει πως οι πόλεμοι γεννούν επαναστάσεις) (ο ΑΒ δεν βλέπει πως ο Όρμπαν κινείται εντός της κρίσης)  ( ο ΑΒ δεν υποψιάζεται την έννοια του ιστορικού καταλύτη) κλπ

Το πρόβλημα είναι πως ο ΔΔ δεν είδε τη παρέμβαση του ΑΒ στο πλαίσιο του συνολικού έργου του και δεν πρόσεξε την κατακλείδα της παρέμβασης του η οποία με σαφήνεια αναφέρεται σε «πολιτικό νεωτερισμό της τρίτης φάσης του κομμουνισμού» . Δηλαδή ,ο ΔΔ δεν είδε πως οι αναφορές για «ουδετερότητα» γίνονται στα συμφραζόμενα της κλασσικής Μπαντιουικής προβληματικής για την απόρριψη του «δημοκρατικού υλισμού» της υιοθέτησης της «υλιστικής διαλεκτικής» και της ευρύτερης θεματολογίας για την πολιτική ως «διαδικασία αλήθειας».

Στο έργο του «Logic of Worlds»  περιγράφει τον δημοκρατικό υλισμό ως την τρέχουσα φιλοσοφική ατμόσφαιρα που διέπεται από το απόφθεγμα «υπάρχουν μόνο Σώματα και Γλώσσες». Αυτός ο κόσμος είναι πολυποίκιλος , χρωματιστός, πολύπλοκος με εντάσεις και πολεμικές επιχειρήσεις. Όμως αυτή η τρομακτική ποικιλότητα τελικά μπορεί να είναι παρά ένας «άτονος κόσμος» όπου δεν σημειώνονται ιστορικές καμπές και εξελίξεις. Η συνεχής ροή και αλληλοσυμπλήρωση γλωσσών και σωμάτων δεν οριοθετεί αφ’ εαυτής καμία ρήξη κανένα «συμβάν». 

Απέναντι σε αυτή την ατμόσφαιρα ο ΑΒ αντιτάσσει την δική του κοσμοθεωρητική ατμόσφαιρα που ονομάζει «υλιστική διαλεκτική» και  η οποία διέπεται από το απόφθεγμα «υπάρχουν μόνο Σώματα ,Γλώσσες και Αλήθειες». Η έννοια της Αλήθειας είναι κομβική στο Μπαντιουικό οικοδόμημα και δεν αναφέρεται σε μια Χαιντεγκεριανού τύπου «αλήθεια , εκκάλυψη από τη λήθη» ,αλλά ορίζεται ως ένα οιονεί Πλατωνικό ιδεώδες του οποίου η ύπαρξη κυριολεκτικά αποδεικνύεται μέσω των μαθηματικών. Η ύπαρξη και αναζήτηση αυτής της «Αλήθειας» χωρίζει με άβυσσο τον ΑΒ από όλες τις αναζητήσεις για την Φιλοσοφία της Γλώσσας που σχετικοποιούν ή ρευστοποιούν την Αλήθεια και είναι τελικά «αντιφιλοσοφίες» . Η πολιτική είναι μια από τις τέσσερις διαδικασίες «Αληθείας» , ενώ οι άλλες τρεις είναι η Επιστήμη, η Αγάπη και η Τέχνη .

 Η πολιτική στον ΑΒ είναι ριζική διαδικασία που σκοπεύει προς ένα «συμβάν» το οποίο είναι αξιωματικά μη περιγράψιμο με τους υφιστάμενους γλωσσικούς κώδικες, αλλά η ύπαρξη του αποδεικνύεται απόλυτα στέρεα μέσω της εργασίας του Cohen για τα γενολογικά σύνολα ( Being and Event)

Η μικρή αυτή συμπύκνωση είναι αναγκαία για να διευκρινιστεί πως  αν δεν ιδωθεί όλο το Μπαντουικό περίγραμμα, είναι δυνατόν να αξιολογηθεί ο ΑΒ ως περίπου ανίκανος να δει την έννοια της «ιστορικής κατάλυσης».

Ο ΔΔ , καθώς δεν εντοπίζει  την κατακλείδα του κειμένου του ΑΒ με το αίτημα για την «πολιτική νεωτερικότητα της τρίτης φάσης του κομμουνισμού» δεν διακρίνει  την αξιολόγηση της πανδημίας υπό το πρίσμα μιας «πολιτικής της Αλήθειας» .Τελικά δεν βλέπει τις πραγματολογικές επισημάνσεις του ΑΒ στο πλαίσιο μιας πολιτικής της "αλήθειας" της "υλιστικής διαλεκτικής"  όπου προφανέστατα η πανδημία μπορεί κάλλιστα να είναι μια "ουδετερότητα" . Χωρίς ορατό το αίτημα της ριζικής πολιτικής του «Συμβάντος» όλες οι γνωματεύσεις του ΑΒ φαντάζουν σχεδόν εξωφρενικές στα μάτια μιας συγκεκριμένης αριστερόφωνης διανόησης: «ο Μακρόν τα πάει ανεκτά, δεν γίνεται τίποτα το καινούργιο κλπ»

Κατά την ταπεινότατη γνώμη μου το έργο του ΑΒ είναι αν μην τι άλλο εξαιρετικά πρωτότυπο, σχεδόν εκκεντρικό. Όμως όπως σε όλους τους  μεγάλους φιλόσοφους σε αυτό το έργο υπάρχουν διαβαθμίσεις, επίπεδα  και αναγνώσεις που ξεπερνούν και τον πολίτη Badiou. Είναι κοινότοπο να θυμίσουμε την δείλια και σχεδόν εξαχρείωση του πολίτη Heidegger ο οποίος οικοδόμησε ένα από τα πιο σημαντικά πνευματικά δημιουργήματα. Έτσι και ο Badiou κινδυνεύει από φίλους και εχθρούς  που απλώς βλέπουν ένα συμπαγή Μπαντιουσιμό για να υπερασπίσουν η να κατατροπώσουν. 

Τουλάχιστον πριν τον κρίνουν ας τον διαβάσουν προσεκτικά

Εικόνα : Braiden Bugazzi

Δουνκέρκη ή Ιβο Τζίμα

Στην Δουνκέρκη του C.Nolan ( 2017) είδαμε το μοτίβο του Inception ( 2010) σε ελαφρά παραλλαγή. Και στις δύο ταινίες έχουμε  μια ροή κινηματογραφικών θεμάτων -σκηνών που διαδέχονται η μία την άλλη  ,άλλοτε στον ίδιο χρόνο αλλά σε διαφορετικό επίπεδο συνείδησης ( Inception) , άλλοτε στον ίδιο ευρύτερο χρόνο σε ένα συμπυκνωμένο ακαθόριστο χρονικό μήκος ( Δουνκέρκη). Και στις δύο ταινίες η ενότητα της αφήγησης ενισχύεται ,σχεδόν ορίζεται ρυθμικά από τα μεγάλα μουσικά θέματα του Χάνς Ζίμερ. Στις δύο ταινίες η αφήγηση απλώνεται σε μια πλειάδα προσώπων που σχεδόν ρευστοποιούνται στον φιλμικό χρόνο και τελικά αποτελούν τις εικόνες μιας μεγαλειώδους άσκησης ύφους , ενός δίωρου video clip της καταπληκτικής  μουσικής του  του Ζίμερ. 

Αυτός ο ρέων μεταβαλλόμενος κινηματογραφικός κόσμος χαρακτηρίζεται από μια ριζική απουσία : Δεν υπάρχουν τομές, ρήξεις , ασυνέχειες . Ενώ όλα αλλάζουν τελικά σταθεροποιούν μια υπερκείμενη αδράνεια . Στο Inception θα μπορούσαν να υπάρξουν μερικά ακόμα επίπεδα συνείδησης ενώ στην Δουνκέρκη μερικά ακόμα επεισόδια μάχης και διαφυγής, χωρίς να αλλάξει τίποτε από την πλοκή ή την έκβαση της ταινίας.

Δημοσιεύθηκε στα Ελληνικά το θεμελιακό «Διαδικασία και Πραγματικότητα» του A.N.Whitehead. Πρόκειται για άθλο του Φ.Τερζάκη καθώς είχε να μεταφράσει στα Ελληνικά ένα πλήθος από ευαίσθητες ορολογίες και να παρουσιάσει ένα κείμενο που κινείται σε πολλές φιλοσοφικές διαδρομές φλερτάροντας ενίοτε με τον Μυστικισμό.

Το Δ&Π είναι από τα μεγάλα κείμενα του 20^ου αιώνα που προβάλουν την αξίωση μιας μεγάλης κοσμολογίας , ενός συνεκτικού συνεπούς φιλοσοφικού σώματος  το οποίο εκκινεί από την γνωσιοθεωρία  για να οργανώσει ένα μεταφυσικό  λόγο για την φύση, την επιστήμη  τον κόσμο και την κατανόηση του.

Το Δ&Π αρθρώνεται  λογικά με τον αρχικό ορισμό μιας βασικής «μονάδας»   , της «πραγματικής οντότητας» και εννοιών που ορίζουν διαδικασίες συνείδησης ( «εννόησης» στην απόδοση του ΦΤ) . Τελικά το σύστημα «στερεοποιείται» λογικά ως συνεπές με την εισαγωγή μιας σχολαστικής έννοιας του «απορρέοντος θεού». Είναι  σαφώς υπεράνω των δυνατοτήτων και δεν είναι εύκολη η πυκνή παρουσίαση ενός τόσο πολύπλοκου  έργου. 

Το καίριο όμως επίδικο του Δ&Π είναι ,ότι  παρουσιάζεται ο «Κόσμος»  και η συνείδηση του ως ροή , διαδικασία αλλαγών, καινοτομιών όπου ακόμα και η «μονάδα» συγκρότησης δεν είναι παρά μια οντότητα ενός «γίγνεσθαι». Το «Σύμπαν» αυτό έχει ένα βέλος εξέλιξης , μιας διαδικασίας, όπου το «κακό» δεν είναι παρά η παρακώλυση της καινοτομίας και αδιαφάνεια. Τελικά  ,ο λογικός εγγυητής των δυνατοτήτων για αλλαγές είναι η έννοια του «απορρέοντος» Θεού.  Δεν είναι τυχαίο πως ενώ το Δ&Π αξιοποιείται του από μια μερίδα Φιλελεύθερης Αμερικανικής  Θεολογίας που αναπτύσσεται υπό τον κωδικό “Process Theology”.Οίδιος ο Whitehead αναφέρεται θετικά προς τις Κοσμολογίες των Ανατολικών Θρησκειών με τις θεμελιακές τους αναγωγές σε τύπους Πανθεϊσμών.   Ο Φ.Τερζάκης βρίσκει δυνατότητες μιας μεταμαρξιστικής εξέλιξης του «Π&Δ» αλλά αυτό δεν προκύπτει άμεσα.

Σημαντικό ζήτημα στον Whitehead, όπως και στις ταινίες του C.Nolan παραμένει η απουσία των ρηγμάτων , των τομών .

Στον αντίποδα του Whitehead, o   A.Badiou αναπτύσσει μια αντίστοιχη μεταφυσική  ( Being & Event)  όπου όμως η θεμελίωση της «μονάδας» μέσω των αξιωμάτων της συνολοθεωρίας του επιτρέπει να οργανώσει μια  συνεπή λογική «Κοσμολογία» η οποία κορυφώνεται , ολοκληρώνεται ,λογικά με την απόδειξη του συμβάντος , των τομών. Λίγο αργότερα στην «Λογική των Κόσμων» ο A.Badiou αναδεικνύει την έννοια του «άτονου κόσμου». Καθώς στο όνομα της πολυπλοκότητας και της άρσης της μεταφυσικής των αυστηρών διπόλων δημιουργείται ένας κόσμος , χωρίς πολωτικά διλλήματα, χωρίς τομές και αποφάσεις, ο Badiou  με πολεμικό τόνο αντιμάχεται θεωρίες για τον συνεχή αναγωγισμό που τελικά περιγράφουν ένα κόσμο χωρίς καμπές ( Logic of Worlds p 420)

Στα «Γράμματα από το Ιβο Τζίμα»  ( 2006) ο Clint Eastwood παρουσιάζει μια πολεμική περιπέτεια , εγκλωβισμένων  στρατιωτών. Τα  πρόσωπα είναι αδρά και τα ηθικά διλλήματα που ανακύπτουν είναι αφόρητα. Σε σχέση  με την «Δουνκέρκη» έχουμε την ίδια ασφυκτική συνθήκη θανάτου , μόνο που αυτή αναλύεται μέσω δραματικών αποφάσεων , τομών για την ύπαρξη .

Η περιδιάβαση στους Nolan,Whitehead,Eastwood, Badiou ορίζει δυο διαφορετικές μεταφυσικές της συγκυρίας : αλλαγή μέσω ροών , αλλαγή μέσω τομών.

Είναι φανερό πως η τρέχουσα κρίση του παγκόσμιου συστήματος διέπεται από μια υπέρτερη συνθήκη. Καμία αλλαγή δεν μπορεί να γίνει χωρίς να μειώσει τον παγκόσμιο πλούτο , όπως αυτός συμβολοποιείται στο χρηματοοικονομικό επίπεδο. Είναι συχνές οι αρνήσεις των αγορών , αλλά μόλις μια πολιτική κίνηση τις διαταράσσει βλέπουμε πως οι αρνητικές συνέπειες διαχέονται αμέσως προς τους «κάτω».

Ήδη από το 1990 ο J. Baudrillard , σε μια  διαφορετική τεχνική συνθήκη οργάνωσης των αγορών , επισημαίνει το φαινόμενο στις διαστάσεις του: οι αγορές απωθούν   συνεχώς το χρέος στο μέλλον, και τελικά το καθιστούν «δορυφόρος» .

«Εξάλλου και το χρέος αρχίζει να τίθεται σε δορυφορική τροχιά, αρχίζει και αυτό να κυκλοφορεί από τράπεζα σε τράπεζα , από χώρα σε χώρα, γίνεται αντικείμενο εξαγοράς -έτσι κάποια μέρα θα καταλήγουμε να ξεχάσουμε κι’ αυτό ,θέτοντας το σε δορυφορική τροχιά , όπως ακριβώς συνέβη με τα πυρηνικά απόβλητα και τόσα άλλα πράγματα» ( Η Διαφάνεια του Κακού σ.37)

Αν περιγράψουμε το χρέος με την ορολογία του Whitehead στο Δ&Π , δεν έχουμε μια απλή δικτύωση της της οικονομίας της υλικής παραγωγής με τη χρηματιστηριακή της υπόσταση ,ένα δίκτυο ( Nexus) αλλά μια σχέση ισχυρότερη δομή που ονομάζεται «κοινωνία» (Society) . Μια «κοινωνία» ( Society) μπορεί να αναπαράγεται διατηρώντας τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της οργάνωσης της ενώ ένα «δίκτυο» ( Nexus) αναπαράγει μόνο τα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος του. Οι κινήσεις των αγορών του χρέους, ο δορυφόρος του Baudrillard, αναπαράγουν την «οργάνωση» τους  καθιστώντας τους υπολογισμούς για την ασυμμετρία των χρηματιστηριακών τιμολογήσεων σε σχέση με την «πραγματική οικονομία» συνεχώς υπό διάψευση. Ο «δορυφόρος» πρέπει να παραμείνει συνεχώς σε τροχιά γιατί αλλιώς θα  διαλυθεί θα η «γη» του.

Με τέτοιες απαιτήσεις του «δορυφόρου- χρέους» οι αλλαγές μέσω τομών γίνονται όλο και πιο δύσκολες ή γίνονται εφικτές μόνο όταν δεν διαταράσσουν την «κοινωνία» ( Society) μεταξύ υλικής παραγωγής και αγορών.

Είναι ενδιαφέρον πως και οι δύο μεταφυσικές προοπτικές , «ροές» -«τομές» , προϋποθέτουν μια ηθική στάση.

Ο Whitehead παρατηρεί πως κοινωνίες με αυστηρούς ηθικούς αυτοπεριορισμούς ( Χωρικοί της Αρχαίας Ρώμης, Πουριτανοί της Ν.Αγγλιας, Covenanters στην Σκωτίας)  προετοίμασαν το έδαφος για μεγάλες αλλαγές που προήλθαν από νέες «ανοικτές» κοινωνίες . Όπως σημειώνει «οι ηθικολόγοι έχουν πολλά να  πουν για τις ανοικτές κοινωνίες » ( Δ&Π σ.686). «Υπάρχει μεγαλείο τόσο στη ζωή όσων οικοδομούν αυστηρά θρησκευτικά συστήματα, όσο και στη ζωή των επαναστατών που τα καταστρέφουν».  

Αντίστοιχα στον Badiou χωρίς μια απροϋπόθετη  «πίστη» δεν μπορούν να υπάρξουν τομές –«συμβάντα». Την «πίστη» αυτή ο Badiou επιχειρεί να συμβολοποιήσει ως διαδικασία της συνολοθεωρίας και  την αναλύει διεξοδικά στο δοκίμιο του για τον Απ.Παύλο.

Σε κάθε περίπτωση υπάρχει μια μάχη οπισθοφυλακών που αποδίδεται κινηματογραφικά ως ρέουσα "Δουνκέρκη" ή τεμνόμενο "Ιβο Τζίμα" .

Πηγές

A.N.Whitehead . Διαδικασία και Πραγματικότητα

D.Shebroune.A Key to Whitehead’s Process and Reality

A.Badiou.Logic of Worlds

A.Badiou. Saint Paul. The Foundation of Universality

J.Baudrillard. H διαφάνεια του Κακού