Περί Γραμματολογίας του Derrida ; όχι αλλά των Ikhuan as Safa.

 

Το μνημειώδες έργο του Derrida «Περί Γραμματολογίας» (1967) είναι το πιo αντιπροσωπευτικό του έργο. Η Γραμματολογία είναι μια εξέταση της σχέσης μεταξύλόγου και γραφής και είναι μια διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο ο λόγος και η γραφή αναπτύσσονται ως μορφές γλώσσας.

Ο Derrida υποστηρίζει ότι η γραφή συχνά θεωρείται ότι προέρχεται από τονλόγο, και λέει ότι αυτή η στάση έχει αντικατοπτριστεί σε πολλές φιλοσοφικές καιεπιστημονικές έρευνες για την προέλευση της γλώσσας. Λέει ότι η τάση ναθεωρείται η γραφή ως έκφραση του λόγου οδήγησε στην υπόθεση ότι ο λόγος είναιπιο κοντά από το γράψιμο στην αλήθεια ή στα λογότυπα του νοήματος και τηςαναπαράστασης. Εξηγεί ότι η ανάπτυξη της γλώσσας συμβαίνει μέσω μιαςαλληλεπίδρασης λόγου και γραφής και ότι λόγω αυτής της αλληλεπίδρασης, ούτε ηομιλία ούτε η γραφή μπορούν σωστά να περιγραφούν ως πιο σημαντικά για την ανάπτυξη της γλώσσας.

Η Γραμματολογία χωρίζεται σε δύο μέρη. Το Μέρος Ι τιτλοφορείται «Γράψιμοπριν από το γράμμα» και το Μέρος ΙΙ έχει τίτλο «Φύση, Πολιτισμός, Γραφή». ΤοΜέρος Ι περιγράφει παραδοσιακές απόψεις για την προέλευση της γραφής και εξηγείπώς αυτές οι απόψεις έχουν υποτάξει τη θεωρία της γραφής στη θεωρία του λόγου. φιλοσοφία (Rousseau's Essay on the Origin of Languages).

Όλη η θεματολογία και οι αναφορές του Derrida αντλούνται από τη λεγόμενη «Δυτική Φιλοσοφία».

Το 1997 ο Kees Versteegh ,καθηγητής Αραβικών και Ισλαμικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο Nijmegen , στην Ολλανδία, δημοσιεύει το βιβλίου «Νάρκες στη Γλωσσολογική Σκέψη» . Σε αυτό παρουσιάζει το σύνολο των φιλοσοφικών καιγλωσσολογικών μελετών που παρουσίασαν Άραβες μελετητές στο διάστημα 8-10 αιώνα μχ.

Ανάμεσα στα κεφάλαια του βιβλίου του παρουσιάζεται ένα μοναδικό έργο, άγνωστης ή και μυστηριώδους προέλευσης . Η Αδελφότητα των Καθαρών (Ikhuan as Safa) παρουσιάζει ένα μοναδικό πυκνό έργο ονομαζόμενο «Επιστολές» (Rasa΄il) , περίπου το 1050μχ, με διάφορες ερμηνείες του Κορανίου. Μέχρι σήμερα η πραγματική ταυτότητα της Αδελφότητας είναι άγνωστη.

Το πραγματικά ενδιαφέρον είναι , ότι σε μια από τις Επιστολές , προχωρούνσε μια ενδελεχή διαπραγμάτευση της βασικής θεματολογίας της «Γραμματολογίας».

Μάλιστα καταλήγουν μέσω από μια άλλη σειρά λογικών παρατηρήσεων και συλλογισμών στο ίδιο συμπέρασμα με τον Ντεριντά : Η φωνο-λογοκεντρική εξήγηση της γραφής είναι απόλυτα σχετική.

Συμπέρασμα : Η σύγχρονη φιλοσοφία πάσχει από ένα αφόρητο Ευρωκεντρισμό .

Παραθέτω αποσπάσματα από την «Γραμματολογία» (υπογράμμιση) και τις «Επιστολές» ( σε Bold οι "Επιστολές" και πεζά οι παρατηρήσεις του Versteegh)

Η φωνοποίηση έχει μιὰν ἱστορία, καμιὰ γραφὴ δὲν ἐξαιρεῖται ἀπο λύτως, καὶ τὸαἴνιγμα αὐτῆς τῆς ἐξέλιξης δὲν μπορεῖ νὰ κυριαρχηθεῖ ἀπὸ τὴν ἔννοια τῆςΙστορίας. Αὐτή, ὅπως ξέρουμε, έμφανίζεται σὲ μιὰ καθορισμένη στιγμὴ τῆς φωνοποίησης τῆς γραφής και τὴν προαπαιτεῖ κατὰ τρόπο οὐσιώδη. Τί μᾶς διδάσκει ἄραγε πάνω σὲ αὐτὸ τὸ ζήτημα ἡ πιὸ μαζική πληροφόρηση, ἡ πιὸ πρόσφατη καὶ ἡ λιγότερο ἀμφισβητήσιμη; ᾿Αρχικὰ ὅτι, γιὰ δομικούς ἢ οὐσιώδεις λόγους, μιὰ καθαρά φωνητική γραφὴ εἶναι ἀνέφικτη καὶ ποτὲ δὲν ἔπαψε νὰ ὑποβιβάζει τὴν μὴ φωνητική. Ἡ διάκριση ἀνάμεσα στὴν φωνητική καὶ τὴν μὴ φωνητική γραφή, ὅσο ἀπαραίτητη καὶ νόμιμη κι ἂν εἶναι, παραμένει πολὺ παράγωγη ἀπέναντι σὲ ὅ,τι θὰ ἀποκαλούσαμε θεμελιώδη συνέργεια καὶ συναισθησία. "Επεται ὅτι ὁ φωνητισμὸς ὄχι μόνο δὲν εἶναι ποτὲ πανίσχυρος, ἀλλὰ ἐπίσης ὅτι ἀνέκαθεν ἐπεξεργαζόταν τὸ βουβό σημαίνον. Ἡ «φωνητικότητα» καὶ ἡ «μὴ φω- νητικότητα» δὲν ἀποτελοῦν ποτὲ γνήσιες ἰδιότητες ὁρισμένων συ- στημάτων γραφῆς, εἶναι οἱ ἀφηρημένοι χαρακτῆρες τυπικῶν στοι χείων, λίγο-πολύ πολυάριθμων καὶ κυρίαρχων, στὸ ἐσωτερικὸ κάθε συστήματος σημασίας ἐν γένει. Εξάλλου ἡ σπουδαιότητά τους ἐξαρ- τᾶται ὄχι τόσο ἀπὸ τὴν ποσοτική τους κατανομὴ ὅσο ἀπὸ τὴν δο μική τους ὀργάνωση. Ἡ σφηνοειδής γραφή, γιὰ παράδειγμα, εἶνα ἰδεογραμμικὴ καὶ συνάμα φωνητική. Καὶ δὲν μποροῦμε κἂν να ποῦμε ὅτι κάθε γραφικό σημαῖνον ἀνήκει σὲ αὐτὴ ἢ τὴν ἄλλη τάξη γιατὶ ὁ σφηνοειδής κώδικας παίζει ἐναλλακτικὰ σὲ δύο ἐπίπεδο Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι κάθε γραφική μορφή μπορεῖ νὰ ἔχει διττή  ἀξία– ἰδεογραφικὴ καὶ φωνητική. Καὶ ἡ φωνητική της ἀξία μπορεῖ νὰ εἶναι ἁπλὴ ἢπερίπλοκη. Τὸ ἴδιο σημαῖνον μπορεῖ νὰ ἔχει μία ἢ πολλὲς φωνητικὲς ἀξίες, μπορεῖμ εἶναι ὁμόφωνο ἢ πολύφωνο. Σὲ αὐτὴ τὴν γενικὴ περιπλοκότητα τοῦ συστήματος προστίθεται ἀκόμα μιὰ λεπτή προσφυγή σὲ κατηγοριακούς καθορισμούς σὲ φωνητικά συμπληρώματα ἄχρηστα στὴν ἀνάγνωση, σὲ μιὰ στίξη ὑπερβολικὰ ἄτακτη.  Ζακ Ντεριντά «Περί Γραμματολογίας» σ163.

Αν η ευγλωττία συνίστατο αποκλειστικά στην επίτευξη των άκρων ορίων των νοημάτων,

ολόκληρος ο κόσμος θα ήταν γεμάτος εύγλωτους ανθρώπους, τόσο μεταξύ της ελίτ όσο και μεταξύ των απλών ανθρώπων, γιατί όποιος εκφράζει αυτό που έχει στο μυαλό του, φτάνει στον στόχο του να κάνει τον ακροατή να καταλάβει. τι σκοπεύει να πει, ανάλογα με τις ικανότητές του και τη βοήθεια των αρθρωτικ ώνοργάνων του. Αλλά η ευγλωττία συνεπάγεται να γίνει κατανοητό το νόημα κάποιου με τις πιο συνοπτικές λέξεις και τον πιο εύγλωττο λόγο, έτσι ώστε ο ακροατής να το κατανοήσει με τον ευκολότερο τρόπο και με το συντομότερο μονοπάτι μέσω σαφούςεπεξήγησης και ειλικρινών λέξεων. (Rasâ'il III, σελ. 121)

Σε μια ιδανική επικοινωνιακή κατάσταση, ο εύγλωττος άνθρωπος έχει να κάνει με ένα άτομο με κατανόηση που καταλαβαίνει σωστά και αποτελεσματικά τι του λένε οι άλλοι. Ηδιαδικασία της ανάθεσης αληθινών νοημάτων στους ήχους και της εξαγωγής του ξανά από το μήνυμα στην καρδιά δεν είναι εύκολο να περιγραφεί. Σύμφωνα με τους Αδελφούς, τα νοήματα (ma'ânî) σχηματίζονται στην ψυχή και προσκολλώνται στους ήχους σε όλη τη διαδικασία παραγωγής και αντίληψης. Το ποια είναι η ακριβής κατάστασή τους παραμένει ασαφές. Από ορισμένες απόψεις, οι έννοιες εξαρτώνται από τους ήχους, όπως η καθαρή μορφή χρειάζεται πάντα την ύλη για να εκδηλωθεί, και ως εκ τούτου (Rasâ'il III, σελ. 108-9) «δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίσουμε ένα νόημα που εκπέμπει μεοποιοδήποτε ήχο σε οποιαδήποτε γλώσσα». Kees Versteegh σ 95

Η πηγή όλων των κακών συναισθημάτων και της εχθρότηταςμεταξύ των ανθρώπων είναι το αποτέλεσμα της ακατάλληλης χρήσης των λέξεων,δηλαδή της χρήσης λέξεων που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Ανοι άνθρωποι σταματούσαν να χρησιμοποιούν «αναληθείς» λέξεις, κάθε εχθρότητα θα εξαφανιζόταν και δεν θα υπήρχε πλέον καμία διαφωνία. Αυτόυπογραμμίζει την ηθική διάσταση της φιλοσοφίας των Ikhwan και τον σημαντικό ρόλο που αποδίδουν στη γλώσσα: Να ξέρετε ότι υπάρχουν δύο ειδών διαφωνίες: η αξιέπαινη και η κατακριτέα. Η αξιέπαινη διαφωνία είναι σαν τη διαφωνία μεταξύ των αναγνωστών του Κορανικού κειμένου ή των νομικών μελετητών, εφόσον δεν διαφωνούν για τις έννοιες και δενδιαστρεβλώνουν τις λέξεις και δεν αντικαθιστούν τη μια λέξη με μια άλλη... Αν μιλούν με τον σωστό τρόπο, η διαφωνία τους είναι ένα πλεονέκτημα, επειδή πολλοί Άραβεςδιαφωνούν μεταξύ τους σε πολλά πράγματα της αραβικής γλώσσας. Αλλά η άδικη διαφωνία είναι αυτό που συναντάμε σε αιρέσεις και σχολεία. (Rasâ'il III, σελ. 164

Με αυτόν τον τρόπο οι αδελφοί μπόρεσαν να μεταφέρουν τη θεωρία τους για τις εκπομπές από το σύμπαν στον κόσμο του λόγου: τα αληθινά νοήματα ωςαντανακλάσεις των υψηλότερων αρχών εκπορεύονται στις λέξεις, και όπως οι ιδέες με κάθε διαδοχική εκπόρευση γίνονται όλο και περισσότερες αλλοιωμένα, τα αληθινά νοήματα συγκαλύπτονται εν μέρει από την ανάγκη να τα εκφράσουμε με ατελείς λέξεις. Οι Αδελφοί αναφέρονται συνεχώς σε κρυμμένα μυστικά που είναι ανέφικτα για τους νόρμες. Στον υποσεληνιακό κόσμο είναι (σχεδόν) αδύνατο να φτάσει κανείς σε κατάσταση τελειότητας στη χρήση της γλώσσας. Αλλά στην ανώτερη σφαίρα βασιλεύει ο τέλειος ήχος, τον οποίο φιλοδοξούν όλοι οι άνθρωποι, και γιατί το να έχεις μια γλυκιά φωνή και έναν όμορφο ήχο είναι σημαντικό, αφού συμβολίζει τη λαχτάρα του ανθρώπου για τελειότητα και ενότητα με τις υψηλές σφαίρες. Επομένως,η γλώσσα των ανώτερων σφαιρών πρέπει επίσης να είναι τέλεια. Kees Versteegh  σ 95

Kees Versteegh «Landmarks in Linguistic Thought III» Routlege 1997

Image Marc Chagall "Country Joys" 1957

Η πολτοποίηση ως απειλή

Οι φετινές εκλογές με την τριπλή τους φύση ( δημοτικές, περιφερειακές,ευρω-εκλογές) έχουν αποκαλύψει νέες κοινωνικές αρθρώσεις. Οι παρατηρήσεις που ακολουθούν αφορούν την εκλογική πλοκή, όπως αυτή αναδύεται σε δύο περιοχές της Β’ Πειραιώς, την Νίκαια και τον Κορυδαλλό, ωστόσο από ότι φαίνεται παρόμοια φαινόμενα κυριαρχούν σε όλη την επικράτεια.

Στους δήμους αυτούς εμφανίζονται δύο ειδών δημοτικές υποψηφιότητες : οι απόλυτα πολυσυλλεκτικές πολυκομματικές και οι στενά κομματικές. Οι πολυκομματικές εμφανίζουν ένα μοναδικό σύμπτωμα: εμπεριέχουν κομματικά στελέχη από ΝΔ,Συριζα,Κιναλ,Ποτάμι, Ανελ. Μόνο οι ΚΚΕ, Λαε, Ανταρσύα σηματοδοτούν εκλογική ταυτότητα με τα ιδιαίτερα πολιτικά της συγκυρίας. Σχηματικά δημιουργείται ένας ευρύς δημοτικός χώρος με χαρακτηριστικά συναίνεσης η οποίος «απειλείται» μόνο από τα αριστερά.

Οι πολυσυλλεκτικοί συνδυασμοί, ανεξάρτητα από την πολιτική εκκίνηση του υποψηφίου Δημάρχου ή την γενική αίσθηση, εμφανίζουν ένα πρωτοφανές μείγμα κομματικών προελεύσεων με χαρακτηριστικά «πολτοποίησης» και σχεδόν τραγελαφικά αποτελέσματα : Ο Κ.Μητσοτάκης εμφανίζεται στον Κορυδαλλό συνοδευόμενος από αντιδημάρχους στελέχη της παράταξης Κασιμάτη  η οποία στηρίζεται από τον Συριζα.

Οι κομματικές οργανώσεις των ΝΔ,Συριζα, Κιναλ έχουν ουσιαστικά κατακερματιστεί σε αλληλοσυγκρουόμενες παρατάξεις. Έτσι δημιουργούνται ισχυρές διακομματικές συζεύξεις εναντίον ισόμορφων σχηματισμών. Οι πρακτικές συνέπειες είναι αδρές. Τα πιο δραστήρια κομματικά στελέχη έχουν ενεργοποιηθεί για την σταυροδοσία των δημοτικών παρατάξεων ενώ οι δραστηριότητες για τις περιφερειακές ή ευρωεκλογές είναι σχετικά υποτονικές.

Καθώς μια εκλογική εκστρατεία είναι μια άσκηση συλλογικής εμπέδωσης, γίνεται φανερό πως οι δημοτικές σχέσεις και συναρθρώσεις γίνονται συγκυριακά ισχυρότερες από τις κομματικές. Ταυτόχρονα η διανομή προσυμπληρωμένων   ψηφοδελτίων με στόχο την κατάληψη θέσεων δημοτικών συμβούλων , δημιουργεί μια αίσθηση εσωκομματικών πολέμων χωρίς αρχές «όλοι εναντίον όλων». Παρότι την θεατρική αποτύπωση ενός υποτιθέμενου «Αριστερού Συριζα» ,η ομογενοποίηση των στελεχών του εντός των διάσπαρτων διακομματικών παρατάξεων με τα αντίστοιχα στελέχη της ΝΔ  και ΚΙναλ, αποκαλύπτει την οργανική κοινωνιολογική αφομοίωση του χώρου με τις δυνάμεις της «χρεωκοπίας».

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση καταγράφηκε μια ιδιόμορφη κατάσταση: πολίτες με προέλευση την πάλαι ποτέ «ανανεωτική αριστερά» ή ενός ευρύτερου «left liberal» φιλοευρωπαϊκού χώρου υποστηρίζουν δημόσια ή συμμετέχουν στα δημοτικά ψηφοδέλτια των ΚΚΕ,Λαε, Ανταρσυα , όχι ως ένδειξη πολιτικής συμφωνίας αλλά ως αντίδραση στην έκπτωση των δημοτικών διαφορών και την δημιουργία πολτοποιημένων συνδυασμών διακομματικής συναίνεσης. Η άνευ αρχών ρευστοποίηση δεν δημιούργησε μια τάση δημιουργικής συναίνεσης αλλά μια χαοτική αποδιοργάνωση που τελικά ευνοεί το «No Politica» ακροδεξιό ρεύμα.

Ο J Derrida στα κείμενα του για τον Carl Schmitt , προσπαθεί να δει το ίδιο ζήτημα μέσω της διαπραγμάτευσης  δύο ακραίων  υποθέσεων : ποιες είναι οι επιπτώσεις μιας πολιτικής όπου απουσιάζουν καθολικά  οι «φίλοι» ή οι «αντίπαλοι» . Το συμπέρασμα του συλλογισμού του είναι σαφές : το πολιτικό ως αυτόνομο πεδίο δεν απειλείται από την απουσία «φίλων» αλλά από την απουσία «πολέμιων» .Χαρακτηριστικά αναφέρει : « Η απώλεια αντιπάλων δεν οδηγεί σε μια συνθήκη προόδου συμφιλίωσης, ούτε οδηγεί σε μια περίοδο ειρήνης και αδελφότητας. Αντίθετα θα είναι πολύ χειρότερα : θα αποκαλύψει μια αφόρητη βία, μια εποχή αμέτρητης κακότητας με καινοφανείς μορφές βίας.»  (The politics of friendship σελ 83).

Η υιοθέτηση της απλής αναλογικής δεν πυροδότησε ένα μεγαλύτερο αριθμό διακριτών παρατάξεων , αλλά ένα πολλαπλασιασμό των πιο χαλαρών εκλογικών συσσωματώσεων με άγνωστες εσωτερικές προθέσεις ,με έκπτωση της πολιτικής. Ταυτόχρονα απορρόφησε όλα τους διαθέσιμους πολίτες στην δημοτική διαδικασία, αφήνοντας  τα επίδικα για την περιφέρεια και την Ευρώπη χωρίς τοπική διαπραγμάτευση και ακτιβισμό.

Αν τα εκλογικά αποτελέσματα ήταν συνυφασμένα άμεσα με τις τοπικές δραστηριότητες τότε οι Ευρωεκλογές και οι Περιφερειακές επιφυλάσσουν ενδιαφέρουσες εκπλήξεις. Μέχρι τότε, ψηφίζουμε Περσίδη, Κατηφέ, Παπουτσιδάκη, Παπαδόπουλο, Θωίδου για την διάσωση της πολιτικής.

Μ' όποιον Cai Qi καθίσεις, τέτοια γράμματα θα μάθεις

 

 

Με ενδιαφέρον συνεχίζεται η συζήτηση με επίδικο τη «σοσιαλδημοκρατικοποίηση» του Συριζα και τις πιθανές συμμαχίες με το Κιναλ. Ο διάλογος διεξάγεται  εντός πλαισίου όπου αναζητείται μια υποτιθέμενη «κανονικότητα»  και η προφανής συνάφεια κομμάτων όπως αυτά διατάσσονται στον γραμμικό άξονα «δεξιά-αριστερά».

Ας δούμε δυο στιγμιότυπα από το παρελθόν

Πριν μερικές μέρες συναντήθηκε ο Τσίπρας με τον Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας. Ουδείς αμφισβήτησε την ιδιότητα του κυρίου Cai Qi,ουδείς αναρωτήθηκε τι ακριβώς σημαίνει το επίθετο «Κομμουνιστικό» στον τίτλο του κόμματος.Το ΚΚΚ είναι το όνομα ενός κρατικού-κομματικού μορφώματος με το οποίο όλοι συναλλάσσονται και επικοινωνούν ενώ παραμένει ένα μυστήριο : τι ακριβώς είναι ο Κομμουνισμός του κυρίου Cai Qi;

Στο όχι και τόσο μακρινό 2004, το Πασόκ υπό την ηγεσία του Γαπ και την έμπνευση του Αντρίκου Παπανδρέου ενσωματώνει στα ψηφοδέλτια του τις πιο συνεπείς , ριζοσπαστικές , ιστορικές φυσιογνωμίες του «πραγματικού» Ελληνικού Φιλελευθερισμού , τους Σ.Μάνο και Α Ανδριανόπουλο. Κρίνοντας με βάση τα δεδομένα της συγκυρίας επρόκειτο για μια από τις πιο ενδιαφέρουσες υπερβάσεις. Τα αποτελέσματα της «φιλελεύθερης» διεύρυνσης του Πασοκ ήταν να το δούμε μαζί με τον Συριζα και την Ανταρσύα να πρωταγωνιστεί στην ανατροπή της ιδιωτικοποίησης του ΟΛΠ . Λίγο αργότερα ο Γαπ υποδέχεται στο λιμάνι του Πειραιά διαδήλωση τρακτέρ της Κρήτης που φιλοδοξεί να ανέβει τη Συγγρού με συνδεδεμένα σε θέση άρσης τα άροτρα τους.

Είναι φανερό πως όταν η συζήτηση διεξάγεται με τις εννοιολογήσεις του εικοστού αιώνα έχει μια εξασφαλισμένη δημοσιότητα αλλά την αναμένουν ερεθιστικές εξελίξεις στην γωνία με «Κομμουνιστές» τύπου Qi και υπερβατικούς φιλελευθερισμούς κατά των ιδιωτικοποιήσεων. Ο διάλογος διεξάγεται μέσω ενός εκτραχηλισμένου συμβολικού λόγου με ένα τεράστιο εύρος σημασιών και αμφισημιών.

Ο J.Derrida έχει γράψει:

Ας θυμίσουμε τις τεχνικές , επιστημονικές και οικονομικές μετατροπές που, στην Ευρώπη , μετά από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, είχαν ήδη διαταράξει την τελεολογική της res publica, του δημοσίου τομέα και της κοινής γνώμης. Δεν επηρέαζαν μόνο αυτή την τελεολογική δομή, άρχισαν να καθιστούν την προβληματική την υπόνοια της τυπογραφικής ,ότι υπήρχε ένας τόπος , συνεπώς ένα ταυτόσημο και παγιωμένο σώμα για τον λόγο, το πράγμα ή τον δημόσιο βίο θέτοντας σε κρίση ,όπως λέμε συχνά τη φιλελεύθερη κοινοβουλευτική και καπιταλιστική δημοκρατία ανοίγοντας έτσι το δρόμο σε τρεις μορφές ολοκληρωτισμού που συνακόλουθα συμμάχησαν , συγκρούστηκαν ή συνδυάστηκαν με μύριους τρόπους ( Φαντάσματα του Μαρξ.σ103)    

Η συζήτηση γίνεται  με όρους «ταυτοτήτων» , πάνω σε ένα  παγιωμένο σώμα-άξονα ( ο Derrida αναφέρεται στην τήξη και υδραργυροποίηση  του  ήδη από τον πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο) ενώ  η πραγματικότητα εξελίσσεται μέσω συνθετικών , συγχρονικών επιτελέσεων : Ο Σύριζα είναι τόσο Ριζοσπαστική Αριστερά όσο είναι Κομμουνιστικό το ΚΚΚ και το Κινάλ τόσο υπερβατικό όσο το Πασοκ μετά τον εμπλουτισμό από τους Μάνο , Ανδριανόπουλο.

Σε ένα επίκαιρο και κάπως αμφίσημο κείμενο του ο Κ.Τσουκαλάς είχε γράψει από το 2014

Φαίνεται να εγκαινιάζεται μια νέα πολιτική τοπολογία όπου, όπως συμβαίνει στον «συνεχή» και κυκλικό ιμάντα του Moebius, όλοι οι σοβαροί παίκτες μπορεί να βρίσκονται εν δυνάμει και ταυτοχρόνως εδώ και εκεί, κοντά και μακριά, δεξιά και αριστερά, μπρος και πίσω, πάνω και κάτω.(πηγή)

Είναι ενδιαφέρον πως τότε ο Κ.Τσουκαλάς προέβλεπε ασταθείς συμμαχίες αριστεράς -δεξιάς αλλά μάλλον διαψεύστηκε με την μακρόβια ειδυλλιακή συμβίωση Συριζα-Ανελ ακριβώς γιατί οι επιτελεστικές συμπτώσεις είναι πιο σταθερές από τις ιδεολογικές συνάφειες που έβλεπε διάσπαρτες στον συνεχή ιμάντα Moebius.

Αν λοιπόν το κύριο πρίσμα επισκόπησης είναι ένα πλέγμα ισχυρών πρακτικών επίδικων που επικυριαρχούν επί των ασαφών ιδεολογικών αναφορών τότε μπορούμε να δούμε:

Η εμπειρία του 2015-2018 δείχνει πως η κρίση του 2010 εγκαινίασε μια «νέα κανονικότητα» εντός της οποίας το επεισόδιο Συριζανελ είναι ένας ενδιάμεσος συμβατός κόμβος μιας χρονοσειράς. Ο επόμενος σταθμός αναμένεται με παραπλήσια χαρακτηριστικά : Υποτιθέμενος συμβιβασμός για νέα κατάσταση η οποία μπορεί να ονομαστεί «Μεταμνημονιακός» ( Συριζανελ) ή «Μετασύριζα» ( ΝΔ) .

Έχουμε μια λυμφατική ανάπτυξη χωρίς κανένα ιδιαίτερο οικονομικό υποσχηματισμό ( εξαγωγές, κατανάλωση, επενδύσεις)  ικανό να δώσει  σημάδια «έκπληξης» ικανής να παρασύρει την οικονομία σε δυναμική έξοδο μέσω της διόγκωσης του Αεπ. Ταυτόχρονα διαφαίνεται μια περιορισμένη διαχείριση του χρέους στα ελάχιστα των απαιτήσεων των αγορών ,ενώ η λεξιπλασία για  την μορφή της επιτροπείας έχει σπάσει τα ρεκόρ.

Σε αυτό το πλαίσιο εύθραυστης σταθερότητας, μιας «no failure» κατάστασης επιβίωσης αναζητείται εναγωνίως η αποκατάσταση της πολιτικής τοπολογίας του 20 αιώνα . ‘Όμως με την λεπτή ισορροπία όπου αναζητούνται επιτόκια δανεισμού από τις αγορές, με την Τουρκία σε παροξυσμό , την γεωπολιτική αστάθεια η αναζήτηση μιας νέας γραμμικής διάταξης των πολιτικών κομμάτων είναι σχεδόν προσχηματική .

Το δημοφιλές επίδικο ,η  ωρίμανση του Συριζα , δηλαδή η μετατόπιση προς τα δεξιά ( Μαραντζίδης) μπορεί να έχει διπλή ανάγνωση : ακριβώς επειδή μετατοπίστηκε ( αν δεν ήταν μετατοπισμένος ήδη και ως τυπικό λαικιστικό κεντρίστικο κόμμα  « έπαιζε» την Αριστερά) μπορεί να έχει την πιο παλαιοκομματική συμπεριφορά ( Γαπ 2004-Σαμαράς 2010 κλπ)

Αν όμως αφαιρέσουμε από τον διάλογο την γραμμική αναδιάταξη τότε τα κόμματα της συναίνεσης του τρίτου Μνημονίου δεν έχουν παρά ελάχιστες ορθολογικές επιλογές : κυβερνητικές λύσεις με κάθε τρόπο και κάθε καινοτομική ιδέα. Δεν χρειάζονται πολλά μαθηματικά για να μην δούμε πως το πιθανότερο σενάριο δεν είναι παρά μορφές συγκυβέρνησης των ισχυρών ΝΔ,Συριζα.

 

Από αδέσποτα pets

Πριν μερικές μέρες εμφανίστηκαν στο Σύνταγμα σκυλιά με μπλούζες που έφερναν την επιγραφή: «δεν έχω χρήματα» . Ο Ισπανός εικαστικός Σαντιάγκο Σιέρα δημιούργησε  μια ολιγόλεπτη παράσταση δρόμου με πρώην αδέσποτα σκυλιά. Με αυτή   συμπληρώνει μια αντίστοιχη έκθεση με προβολές βίντεο με αλληγορικά θεάματα χοίρων που τρώνε χοιροτροφές συμπιεσμένες ως χάρτες  του ευρωπαϊκού νότου . Ο Σιέρα παρουσιάζει  ένα πολιτικό εικαστικό μικτό συμβάν για να αποδομήσει την κυρίαρχη αφήγηση για τα pigs και ταυτόχρονα να αναδείξει την οικονομική δυσπραγία μέσω των σκύλων οι οποίοι παραπέμπουν στους σκύλους των αθηναϊκών διαδηλώσεων «Λουκάνικο» και «Κανέλλο».(πηγή)

Μια πολιτική αλληγορία με ζώα δεν είναι πρωτοφανής. Μάλιστα σε μια κοινωνία , όπως η Ελληνική, με αλλεπάλληλα περιστατικά βασανισμού ζώων  η ωφέλεια είναι πολλαπλή. Τα ενδεδυμένα σκυλιά του Σιέρα όμως προβιβάζονται σε διαδηλωτή ο οποίος παρουσιάζει το οικονομικό του πρόβλημα απ’ ευθείας : δεν έχει χρήματα. Όπως οι Λουκάνικος και  Κανέλλος που συμμετείχαν ως ισότιμοι διαδηλωτές τα ενδεδυμένα αδέσποτα «ανέρχονται» στην ανθρώπινη κλίμακα, όπως τα εκπαιδευμένα σκυλιά παρουσιάζουν παραστάσεις .

Στο Britain you have talent οι νικητές στα δύο από τρία  τελευταία τρία χρόνια ήταν σκυλιά με τους συνοδούς τους που παρουσίαζαν εξαιρετικές περίτεχνες ασκήσεις. Μάλιστα το 2015 η νικήτρια έκανε μια μικρή απάτη , την οποία αποκάλυψε αφού πήρε το οικονομικό έπαθλο: στην νικητήρια παράσταση χρησιμοποίησε δύο όμοια σκυλιά.

Ο προβιβασμός των στην ανθρώπινη θέση είτε ως ακροβάτες ή και «πολίτες» είναι σχεδόν αταβιστική. Στην Πολιτεία (2) ο Πλάτωνας είχε σημειώσει ότι τα πολιτεύματα αντανακλώνται στα κατοικίδια. Μια πολιτική κατάσταση διάλυσης καταρχάς οδηγεί τα κατοικίδια στους δρόμους όπου εκφράζονται με τους τρόπους των ιδιοκτητών τους. Τα ζώα μπορούν να μετακινούνται προς  το ανθρωπολογικό πολιτικό  πεδίο καθώς μετέχουν  σε ένα κοινός τόπο. Αντίστροφα ο υπερ-προσδιορισμός της πολιτικής σηματοδοτείται από μυθικά ζώα ή τέρατα.  Τα ζώα μετέχουν της πολιτικής τα τέρατα την ορίζουν . Σφίγγα, Μινώταυρος, Λεβιάθαν είναι μερικά από τα τέρατα που σηματοδότησαν την εξουσία..

Η έστω και προσωρινή ένδυση των σκύλων του Σιέρα παραβίασε ένα όριο. Τα ζώα είναι θεμελιακά ,καταστατικά γυμνά ως ζώα. Η ένδυση και η γυμνότητα είναι πόλοι εντός των οποίων ταλαντεύεται μόνο ο άνθρωπος. Η ένδυση ενός ζώου δεν είναι μια επέμβαση που  παραβιάζει ένα κώδικα, αλλά μεταφέρει ένα ανθρωπολογικό κατώφλι στον κόσμο των ζώων ως ένα πλεόνασμα , ως ένα φορτίο. Το ενδεδυμένο ζώο δεν φέρει ένα επιπλέον ένδυμα αλλά μια επιπλέον διαφορά «γυμνότητα- ένδυση» η οποία του χαρίζεται ως ανώφελο δώρο.  

Έχει παρατηρηθεί ότι  ο γυμνός άνθρωπος ντρέπεται όταν τον δει ένα ζώο, ως εάν το ζώο να είναι ‘άλλος άνθρωπος (2). Η ανθρώπινη γυμνότητα είναι μια εύθραυστη κατάσταση η οποία παραβιάζεται και από τα ζώα. Το αντίστροφο είναι αδύνατο να ελεγχθεί : πως αισθάνεται ένα ενδεδυμένο ζώο όταν το βλέπουν άνθρωποι; Άραγε  τα αδέσποτα του Σιένα πως αισθάνθηκαν στα λίγα λεπτά της παράστασης δρόμου;

Ο ορισμός του κατωφλίου της κατονομασίας μιας οντότητας σε ζώο είναι ανοικτός. Τι ορίζει τη διαφορά σφαγής και δολοφονίας που διαχωρίζει ανθρώπους και ζώο; Πως τίθεται το αίτημα για  ιδεολογικό ( μη διατροφικό) vegetarian ρεύμα (πηγή); Σε χάρτες δικαιωμάτων των ζώων υπάρχει ενεργό υποκείμενο ή τα ζώα υφίστανται τα δικαιώματα τους; Μπορούν τα δελφίνια να αρθούν σε ένα ενδιάμεσο ζώου ανθρώπου ως υπερνοήμονα μη ανθρώπινα όντα;

Τα ερωτήματα είναι ανοικτά

Άλλοι παρατήρησαν πως το ανοικτό διερώτημα για το όριο ανθρώπου ζώου έχει μια άλλη μορφή. Τα σύγχρονα ταξινομικά συστήματα βιολογίας διαρκώς μεταφέρουν από είδος σε είδος το όριο της ανθρωπότητας ως ρήγμα προς την «ζωότητα» (3). Η ενδιαφέρουσα ερμηνεία είναι πως επειδή προέχει η καθαρή μορφή της «ανθρωπότητας» όποιο όριο και να αναδείξει η παλαιοντολογία , η βιολογία όλα συγκροτούνται για να αναδείξουν μια υποτιθέμενη καθαρή «ανθρωπότητα» .Την λογοτεχνική αποτύπωση της απώθησης αυτού του ορίου αποτύπωσε ο Borges στο δομίμιο " Εγχειρίδιο φανταστικής ζωολογίας".

Η επέμβαση του Σιέρα  με την ένδυση των σκύλων γίνεται κατανοητή με τη βοήθεια ενός άλλου ταξινομικού σχήματος (4)Τα ζώα είναι τριών ειδών : οιδιπόδεια (με όσα σχετιζόμαστε συναισθηματικά , τα pets) ,τα κρατικά ( όταν τα ζώα είναι σύμβολα ή όργανα  ιεραρχικής εξουσίας πχ ο αετός το λιοντάρι ως σύμβολα , ο ίππος ως αστυνομικό βοήθημα )  τα δαιμονικά (όσα εντάσσονται σε συναρμογές πλήθους, νομαδικής κίνησης πχ οι αγέλες).  Ο Σιέρα επιμελήθηκε τα δαιμονικά ζώα της Αθήνας για να μετατρέψει σε Οιδιπόδεια  μέσω μιας προσωρινής παράβασης,: της επιβολής μιας ανθρωπολογικής διαφοράς (ενδυμασία γυμνότητα ).Καθώς η παράδοση μας δεν έχει προφανή χρήση κρατικών ζώων (πχ  έφιππη αστυνομία) η εικαστική παρέμβαση απέκρυψε το μετασχηματισμό .Τα κρατικά ζώα υφίστανται την ενδυμασία ως μέρος μιας προστασίας, ενώ τα αδέσποτα του Σιέρα μέσω της ένδυσης αποχαιρέτησαν την αγέλη για να γίνουν προσωπικά

Άθελα το happening του Σιέρα σηματοδότησε τη συγκυρία : οι αγέλες του 8-12 μετασχηματίζονται το 15 σε pets .Η τρέχουσα παρηγορητική διαχείριση, φορτισμένη από αντιφατικά συναισθήματα επερχόμενης ματαίωσης, φόβου, ενοχών συνάδει με κατοικίδια.

(1)   Πολιτεία Βιβλίο VIII

(2)   J.Derrida : The Animal that therefore  I am

(3)   G.Agamben: The open

(4)   G.Deleuze F.Guattari . Becoming Intense,Becoming Animal

(5)   D.Morris  Ο Γυμνός Πίθηκος