Εντός του Πόνου , πέραν του Φόβου .

Η τρέχουσα συγκυρία φαίνεται πως ακολουθείται από μια εξαιρετικά οδυνηρή φάση. Παρότι σε κάθε κρίση δίπλα από τις καταστροφές αναδύονται  survivors και winners είναι φανερό πως το επόμενο διάστημα ακολουθούν δύσκολες μέρες. Το θέμα περιπλέκεται καθώς έχει προηγηθεί μια περίοδος μεγάλων οικονομικών απωλειών, αντιδράσεων και πολιτικών ανατροπών. ‘Ένα νέο κύμα πόνου φαίνεται αφόρητο ,ίσως αδιανόητο , και απαιτεί άλλη μια νέα διαχείριση με βασικό χαρακτηριστικό την υπομονή.

Η Βιβλική ιστορία του Ιώβ είναι η αρχετυπική   έκφραση της υπομονής. Ο Ιώβ χάνει τα πάντα, υφίσταται απίστευτα παθήματα ωστόσο παρότι εξανίσταται, δεν  περνά το όριο της πίστης και στο τέλος αποκαθίσταται μέσω της Θεϊκής παρέμβασης.

Από τον Benjamin και μετά σχηματίζεται σταδιακά μια γραμματεία της κριτικής σκέψης με μαρξιστική προέλευση η οποία βυθίζεται κυριολεκτικά στην χριστιανική θεολογία . Δεν πρόκειται απλά για μια υλιστική κοινωνιολογία της θρησκείας αλλά για μια ανασυγκρότηση ενός ριζοσπαστικού λόγου ο οποίος αντλεί από την θεολογία μοτίβα και σχήματα που οριοθετούν ένα βαθύτερο πολιτικό-υπαρξιακό πρόγραμμα. (1)  Από την πλούσια αυτή γραμματεία ξεχωρίζει το κείμενο το A.Negri «The Labor of Job » ( εφεξής «LJ») . Ο ίδιος ο Negri καταγγέλλει  ένα ψευδο-ορθολογικό υλισμό που απλά επιχειρεί να κοσμικοποιήσει τον Χριστιανισμό αφαιρώντας το ηθικό, πρακτικό και ψυχικό περιεχόμενο του ( LJ p 77)

Για τον Negri  η θεματολογία του βιβλικού κειμένου αναδεικνύει τρεις  ενότητες:

α.-Την ασύμμετρη, μη διαλεκτική σχέση πόνου και αμαρτίας στον Ιώβ.

Ο Ιώβ υφίσταται όχι απλώς ένα δυσανάλογο φορτίο οδύνης, αλλά τελικά ένα μη υπολογίσιμο, εκτός πάσης επιμέτρησης   εκτός κάθε αναλογικότητας πόνο. Για τον Negri αυτό το στοιχείο της μη αναλογικότητας είναι βασικό στην οριοθέτηση ενός ριζικού πολιτικού προτάγματος: ένα απελευθερωτικό πρόγραμμα δεν αποκαθιστά λογιστικά μετρούμενες ανισότητες, αλλά δημιουργεί ένα πολιτικό επίπεδο όπου ο βίος και η εργασία δεν ανταμείβονται αλλά τοποθετούνται υπεράνω ενός οικονομικού δούναι λαβείν. ( εδώ)  

β.-Τη ριζοσπαστική φύση των γογγυσμών του Ιώβ.

Ενώ η κλασική ανάλυση βλέπει στα εύλογα παράπονα του Ιώβ την ανθρώπινη προσωρινή αμφιβολία ,   η οποία τελικά αποκαθίσταται από την θεϊκή παρέμβαση , για τον Negri o γογγυσμός είναι παραγωγικός. Η αμυδρή οριακή αμφιβολία του Ιώβ είναι τελικά μια πολιτική στάση που αναδιατάσσει την σχέση του με τον Θεό , o Ιωβ "κατασκευάζει" τον κόσμο του.

γ.-Την ηθική και πολιτική αυταξία του πόνου σε αντιδιαστολή με τον φόβο.

Γράφει ο Negri (LJ p90):

Ο Πόνος υπερβαίνει τη λογική , την ορθολογική γλώσσα. Ο πόνος είναι το κλειδί που ανοίγει την θύρα προς την κοινότητα. ‘Όλα τα μεγάλα συλλογικά υποκείμενα σχηματίζονται από τον πόνο ,τουλάχιστον αυτά που μάχονται εναντίον της εκμετάλλευσης.

Ο Πόνος  είναι το δημοκρατικό θεμέλιο της πολιτικής κοινωνίας , ενώ ο φόβος αποτελεί τη βάση των δικτατορικών εξουσιαστικών κοινωνιών.Ο Hobbes και όλοι οι λεγόμενοι ρεαλιστές φιλόσοφοι της Πολιτικής Φιλοσοφίας είναι πάνω από όλα ανήθικοι γιατί μιλάνε για τον φόβο, αυτό που προστίθεται επί του πόνου, και αυτό το δίδυμο σχήμα γίνεται ο όρος της πολιτικής συγκρότησης.

Ο Πόνος είναι αρκετός για τη συνέχιση της ζωής δεν έχει ανάγκη να προσδιορίζεται από τον φόβο. Ο Πόνος και μόνο ο αυτός μπορεί να οριστεί ως το θεμέλιο της κοινωνικής ζωής. Η ίδια η γεννεολογία των κοινωνιών έχει οριστεί από τον Πόνο και όχι βέβαια από τον Φόβο που ουσιαστικά είναι το αντίθετο.   

Η ανάλυση του Negri για την συσχέτιση πόνου φόβου είναι επίκαιρη.

Είναι φανερό πως ο αυτοπεριορισμός της καραντίνας με την ιατρική της τεκμηρίωση δημιουργεί ένα υπόκωφο ρεύμα πόνου-φόβου. Ο φόβος ενίοτε εκφράζεται ως ανορθολογική απόρριψη της ιατρικής , αλλά δεν παύει να είναι μια αυθεντική στάση απέναντι στον «ασύμμετρο» πόλεμο. Εδώ και πάλι ο Negri ευστοχεί : η ασυμμετρία είναι αφόρητη καθώς η δοκιμασία δεν αντιστοιχεί μια ενεργητική «αμαρτία». Κυριολεκτικά η ποινή φαντάζει ως υπερβατική ενορχήστρωση απλά και μόνο για να δοκιμαστούμε. 

Όμως αν η αναστροφή της δοκιμασίας δεν έχει το βαθύτερο χαρακτήρα ενός «μη υπολογιστικού» ηθικού προτάγματος τότε είναι πιθανόν να βυθιστούμε στο έρεβος ενός χαώδους παιγνίου με άγνωστες συνέπειες. Οποιαδήποτε έξοδος από την κρίση που θα οριστεί από τον φόβο και ένα εξωηθικό οικονομισμό απλώς θα δημιουργήσει ένα νέο Χομπσιανό κόσμο με επικυρίαρχο ένα καινοφανή ιατρικο-κυβερνητικό Λεβιάθαν.

Κοιτώντας προσεκτικά τα κείμενα του Negri με τις αναφορές στις διάφορες μεταφράσεις του εβραϊκού πρωτότυπου, είδα με έκπληξη πως η κλασική ελληνική μετάφραση των Εβδομήκοντα δεν μεταφέρει αυτούσιες τις ονομασίες των δύο τεράτων που επικαλείται ο Θεός στην συνομιλία του με τον Ιώβ. Αυτά είναι ο Leviathan και ο Behemoth. Στην μετάφραση των Εβδομήκοντα τα ονόματα απουσιάζουν και τα τέρατα ονοματίζονται απλά ως «Ρινόκερος» και «Θηρίο». Ενδιαφέρον φιλολογικό ζήτημα που όμως επιτρέπει ένα εύλογο αστεϊσμό.  Λες οι υπόλοιποι να την βρουν από τον Χομπσιανό Λεβιάθαν και εμείς απλά να τρακάρουμε με τον Ρινόκερο;

Info: T.Negri:The Labor of Job. The biblical text as parable of human labor.Bayard 2002

(1). Στην σύγχρονη αυτή γραμματεία  βρίσκουμε αυθεντικά κείμενα θεολογίας. Ενδεικτικά αναφέρουμε A.Badiou (St.Paul.The foundation of Universalism), S.Zizek .John Milbank (The Monstrosity o Christ) Roland Boer ( On Marxism and Theology) Slavoj Žižek and Christianity (Sotiris Mitralexis  Dionysios Skliris)  κλπ Μια ευρύτερη ανάλυση επίσης στα Ν.Στεβαστάκη ( Αυτό το Πνεύμα που παραδίδει το Πνεύμα) Χ.Βέντη ( Εσχατολογία και Ετερότητα).

Photo Snow White by Victoria Miller

Από τον Υφαντή όπισθεν στον Ποιμένα

Καθώς η ειδική συνθήκη της πανδημίας συνεχίζεται αναδύονται προβλήματα σχετικά με τη ιδιομορφία των σχέσεων εξουσίας που εμπεδώνονται: αποφάσεις της εκτελεστικής εξουσίας χωρίς τυπικό κοινοβουλευτικό έλεγχο, επιτάξεις ενοικιαζόμενων ακινήτων, απουσία συναθροίσεων κλπ. Ταυτόχρονα το άμεσο οικονομικό μέλλον προδιαγράφεται ζοφερό και ήδη λαμβάνονται αποφάσεις πρωτοφανείς για τα την παράδοση της ΕΕ.

Για την φύση της σημερινής εξουσίας γίνονται αναλύσεις με βάση την έννοιας της βιοπολιτικής οι οποίες αναδεικνύουν του κινδύνους για την παράταση ενός καθεστώτος «εκτάκτου ανάγκης» και τις συνέπειες για την τυπική Φιλελεύθερη Δημοκρατία Δυτικού τύπου .

Το 1999 σε μια περίοδο που η συζήτηση για τους κινδύνους της Βιοτεχνολογίας από την πιθανή επέμβαση στο ανθρώπινο γονιδίωμα ο Peter Sloderdijk δημοσιεύει ένα μικρό βιβλίο με τίτλο «Κανόνες για το Ανθρωποπάρκο». Στο κείμενο αυτό ο PS αναδεικνύει πως μια βιοτεχνολογική επέμβαση  στην φύση του ανθρώπου δεν είναι μια εξωτερική απροσδόκητη ρήξη γιατί η εξουσία έχει κατ’ αρχάς μέριμνα για την βιολογική ανθρώπινη φύση και δεν είναι εκτός λογικής ένας χειρισμός στην ανθρώπινη βιολογία. Το κείμενο είχε μια σειρά από αμφισημίες με αποτέλεσμα να τροφοδοτήσει μια έντονη συζήτηση , γνωστή έκτοτε «Σκάνδαλο Sloterdijk-Habermas».

Στο κείμενο αυτό ο PS έχει μια ενδιαφέρουσα ανάγνωση του Πολιτικού (1) του Πλάτωνα η οποία μπορεί να φωτίσει τα ζητήματα της συγκυρίας που διάγουμε.

Στο Πολιτικό αναφέρονται δύο μεταφορές για την περιγραφή των καθηκόντων της εξουσίας του κυβερνήτη -βασιλιά: η διακυβέρνηση ως Ποιμαντική και η διακυβέρνηση  ως Υφαντική.

Ο PS  επισημαίνει πως η Ποιμαντική ( νοούμενη ως διαχείριση αγέλης) προηγείται της Υφαντικής  ( νοούμενης ως ικανότητα διαχείρισης διαφορετικών ικανοτήτων) . Ακριβώς αυτή η «παλινδρόμηση» της  τέχνης της διακυβέρνησης από τα «υψηλά» της Υφαντικής στα «βασικά» της Ποιμαντικής προκαλεί και την αμηχανία. Ο Πλατωνική διαίρεση προσφέρει τα εργαλεία για την κατανόηση της συγκυρίας. Εύστοχα ο Sloterdijk αναφέρει πως «δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά τη διδασκαλία του Πλάτωνα φαίνεται πως δεν αποσύρθηκαν μόνο οι θεοί, αλλά και οι σοφοί αφήνοντας μας σε όλα μόνους με την ασοφία μας και την τις μισές μας γνώσεις».

Είναι ερεθιστικό πως λέξεις κλειδιά από τον Πολιτικό ανασύρονται και οργανώνουν τον δημόσιο διάλογο : η ανοσία «αγέλης» η σύγκρουση της πνευματικής και πολιτικής Ποιμαντικής.

Είμαστε κατ’ αρχάς αγέλη για την οποία οι Ποιμένες μπορούν να έχουν διαφορετικά διαχειριστικά σχέδια: αυστηρή κατανομή στα ποιμενοστάσια, ή ανάμειξη και προσδοκία ευγονικής επιλογής .Σε κάθε περίπτωση έχουμε για επίδικα τα οποία αφορούν την διακυβέρνηση σε κλειστούς χώρους κυριολεκτικά για την διεύθυνση ενός «ανθρωποπάρκου».

Οι θεωρητικοί που στοχάζονται την συγκυρία μέσω των εννοιών Βίος Ζωή προσκρούουν σε λογικά αδιέξοδα. O G.Agamben, προσπαθώντας να εντάξει τα πάντα στην προβληματική του Homo Sacer ,της βιοπολιτικής φιγούρας που ωθείται συνεχώς από τον πολιτικό βίο στην γυμνή ζωή , σχεδόν αμφισβητεί ακόμα και την επικινδυνότητα της νέας ίωσης καθώς στα μέτρα περιορισμού και πολιτικού ασκητισμού βλέπει μόνιμα την εξουσία να υποσκάπτει τον πολιτικό βίο. Η ανάλυση του συνάντησε εύστοχες αντιρρήσεις καθώς τα μέτρα φαίνονται πως είναι από τεχνική , ιατρική άποψη απαραίτητα , ενώ θα μπορούσαν να εννοηθούν ότι είναι μια  «φρόνιμη , από τα κάτω βιοπολιτική συναίνεση».( 2)

Ανθρωποπάρκο και αγέλη, είναι οι έννοιες που συγκροτούν την συνθήκη του εγκλεισμού.

Ας ακολουθήσουμε τον Πλάτωνα:

"Καί τουτο μεν έπισκεψόμεθα, τόδε δε ίσμεν,ό'τι βουκόλω γε ουδείς αμφισβητήσει περί τούτων ούδενός, αλλ' αυτός τής αγέλης τροφός ό βουφορβός, αυτός ιατρός,αυτός οίον νυμφευτής καί περί τους τών γιγνομένων τόκους καί λοχείας μόνος έπιστημων της μαιευτικής. Ετι τοίνυν παιδιάς καί μουσικής εφ' όσον αυτού τα θρέμματα φύσει μετείληφεν, ούκ άλλος κρείττων παραμυθείσθαι καί κηλών πραυνειν, μετά τε οργάνων καί ψιλώ τω στόματι τήν της αύτον ποίμνης άριστα μεταχειριζόαενος μουσικήν.

( 268 Β)

Ο πολιτικός-ποιμένας είναι τροφός της αγέλης, ιατρός, μαιευτήρας αλλά ταυτόχρονα μουσικός και παραμυθάς. Αυτή την συμπύκνωση κυβερνητικών καθηκόντων βιώνουμε σήμερα στην συνθήκη εγκλεισμού. Η Πλατωνική διαίρεση έχει αξιοθαύμαστη επικαιρότητα.  Ο Χαρδιαλιάς,   ρυθμίζει τους χώρους ως « βουφορβός», αλλά ο Τσίορδας περιγράφει την ιατρική μέριμνα αλλά ταυτόχρονα επιμελείται  το «παραμυθείσθαι και κηλών πραύνειν» μέσω του ιδιαίτερου κατευναστικού ύφους.

Πόσο εύκολη ήταν η επιστροφή από τον ανοικτό χώρο του παγκόσμιου χωριού στον κλειστό «ανθρωποπάρκο»; 

Ο  Sloterdijk είχε ειδοποιήσει, δεν είναι καθόλου δύσκολη (3). Αντλώντας από τον  Νίτσε επισημαίνει πως ο άνθρωπος είναι τελικά «κατοικίδιο». Οι ίδιες ροπές « μετέτρεψαν τον λύκο σε σκύλο και τον άνθρωπο στο καλύτερο κατοικίδιο του ανθρώπου»  Τι ειρωνεία: φαίνεται πως η ίωση προέρχεται από μια ελαφρά μεταβολή στους θαμώνες του  ανθρωποπάρκου και των κατοικίδιων του. Ένας συγχρωτισμός με νέα είδη , σε νέες κλιματικές συνθήκες προκάλεσε μια απλή μεταφορά από τα νέα κατοικίδια στον άνθρωπο.

Αν ακολουθήσουμε την Πλατωνική τυπολογία , είναι φανερό πως λειτουργώντας και στοχαζόμενοι στο πλαίσιο της «Υφαντικής» δηλαδή της ρύθμισης των αντιθέσεων και ετεροτήτων , αισθανθήκαμε μια αμηχανία καθώς επιστρέφουμε στην προηγούμενη συνθήκη του «ποιμνίου», την οποία όμως ενστικτωδώς κατέχουμε και γνωρίζουμε κατά βάθος.  

Είναι ενδιαφέρον πως ενώ η τεχνολογία μέσω των δικτυακών «κόσμων» δίνει την ψευδαίσθηση μιας υπέρβασης του τοπικού, του χώρου, τελικά αδυνατεί να θεμελιώσει ένα νέο τόπο «Υφαντικής» , ενός νέου πεδίου σύγκρουσης και επίλυσης των διαφορών ,καθώς η συνθήκη του χωρικά εντοπισμένου ποιμνίου , υπερτερεί, είναι θεμελιακά διαφορετική και οντολογικά πρότερη,  σύμφωνα με την Πλατωνική αναφορά.

Είμαστε στην αρχή ή το μέσον της μεγάλης κρίσης , όπου κυριαρχεί το ερώτημα πόσο και πως μπορεί να παραταθεί αυτή η συνθήκη. Φαίνεται πως αυτό που ζούμε δεν είναι ενστικτωδώς άγνωστο, όσο και αν σε πρώτη ματιά είναι φαίνεται πρωτόγνωρο. Μήπως υποτιμάμε την αγελαία φύση μας;

  

Info: Peter Sloterdijk .Κανόνες για το ανθρωποπάρκο Εκδόσεις Scripta

(1) O Καστοριάδης στο βιβλίο του για τον Πολιτικό εστιάζει στις εξουσίες του Κυβερνήτη Βασιλέα και αποφαίνεται πως ο Πλάτωνας υποστηρίζει την Τυραννία όντας πολέμιος της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Πρόσφατα ο Σ.Δημητρίου ασχολείται με τον Πολιτικό για να καταλήξει στο αντίθετο συμπέρασμα: στον Πολιτικό ο Πλάτωνας στοιχειοθετεί την απαρχή της Δημοκρατικής Πολιτείας.

(2)  Μια πλήρης αναφορά για τις θέσεις του Agamben και τις αντιρρήσεις εδώ.

(3) Μάλιστα προχωράει ένα βήμα παραπάνω. Εμπλεκόμενος στον  Χαιντεγκεριανό προβληματισμό   για τον  « άνθρωπο ως ποιμένα του  Είναι» και το «ξέφωτο» υπενθυμίζει πως  χωρίς το «ξέφωτο» του κοινού χώρου του ανθρώπου με τα κατοικίδια του , δεν υπάρχει το οντικό «ξέφωτο» . «Αυτή την έκρηξη ο Χαιντέγκερ, με την πεισματική του επιφύλαξη σε κάθε ανθρωπολογία και με τον ζήλο του να διατηρήσει οντολογικά την αφετηρία του, δηλαδή την ύπαρξη και το «είναι-μέσα-στον κόσμο», δεν θέλησε να λάβει σοβαρά υπ’ όψιν».

Καλό Ταξίδι κυρία Δημουλά. Σας ευχαριστώ

Είχα το μοναδικό προνόμιο να αλληλογραφήσω με την Κική Δημουλά, σε ανύποπτο χρόνο. Με μια απρόσμενη γενναιοδωρία, ασχολήθηκε με τις περιπέτειες των γραπτών μου, χωρίς κανενός είδους διαμεσολάβηση . 

Τα σημειώματα της δεν μου ανήκουν πλέον.

Καλό Ταξίδι κυρία Δημουλά

Οι Κόπτες : Ιστορία και προοπτικές

Μια συζήτηση με τον Μανώλη Βαρδή, στο φιλόξενο Αντίφωνο

Από τη Βάρκιζα στον Botero

Κατακαλόκαιρο μου τηλεφώνησε ο Ali Esteghlalian: Ιρανός με διπλό διαβατήριο εγκατεστημένος στην Καλιφόρνια. Παρότι ανήκει στους «κοσμικούς» κοσμοπολίτες που διεκδικούν ένα μοντέρνο φιλελεύθερο Ιράν έκανε μια σημαντική επαγγελματική διαδρομή στην Μ.Ανατολή λόγω μιας θρησκευτικής ιδιορρυθμίας : στο Ιράν τα Αραβικά είναι υποχρεωτικά ,στο δημοτικό,  για την κατανόηση του Κορανίου. Ο Ali «προχώρησε» στα Αραβικά έτσι όταν βρήκε δουλειά ως τεχνικός σύμβουλος στην Μ.Ανατολή την αποδέχτηκε εύκολα. Από τον Ali έμαθα τις αντιφάσεις  της Ισλαμικής Δημοκρατίας : την πλειοψηφία των γυναικών στα Πανεπιστήμια, την  Συνταγματική κατοχύρωση των βουλευτικών εδρών στην μικρή Εβραϊκή Κοινότητα και την πολυάριθμη Ζωροαστρική και τις ιστορικές Ελληνορθόδοξες εκκλησίες στο κέντρο της Τεχεράνης. Εγκατεστημένος τελευταία στην Καλιφόρνια είχε ένα ενδιαφέρον , αλλά εύλογο πάρεργο : την εκτίμηση χειροποίητων χαλιών.

-Θέλω να σε δω. Είμαι εκτάκτως στην Αθήνα.

-Βέβαια πότε;

-Σήμερα το απόγευμα ίσως; Αλλά θέλω μια μικρή χάρη. Μήπως ξέρεις  κανένα φίλο σου που να έχει σχέση με χειροποίητα χαλιά;

-Όχι δεν ξέρω. Ίσως μπορώ να βρω μια άκρη. Αλλά τι ακριβώς θέλεις;

-Ψάχνω να βρω ένα χειροποίητο χαλί αντίκα, ας πούμε ογδόντα εκατό χρόνων.

-Άσε να το δω και σε παίρνω πίσω.

Ξανακούρδισα το μυαλό και θυμήθηκα τον Προκόπη, τον φίλο από την Κοκκινιά που ασχολείται με τις Μικρασιατικές μνήμες. Δεν χρειάστηκαν παρά είκοσι λεπτά για να κλειστεί το ραντεβού των τριών, την ίδια μέρα στο Αντάμωμα

-Ξέρεις εδώ και έξι χρόνια παράτησα την εταιρεία και ασχολούμαι επαγγελματικά με τις εκτιμήσεις και ειδικές πωλήσεις χαλιών. Στην Αμερική  γίνονται ανεξέλεγκτες εισαγωγές ενώ οι τιμές για τα χαλιά «αξίας» είναι απερίγραπτες.

-Και ποια είναι αυτά τα χαλιά και τι τιμές;

-Αυτά είναι τα «Ιστορικά» όσα έχουν «πατηθεί» σε ιστορικά γεγονότα, τα μεγάλα μεγέθη που κατασκευάζονται σπάνια και οι «αντίκες», όσα μπορεί να αποδειχθεί ότι είναι πάνω από εκατοπενήντα χρόνια. Όσο για τιμές άστο, βλέπεις τριακόσιες τετρακόσιες χιλιάδες δολάρια.

-Και συ τι ακριβώς κάνεις;

-Εξέλιξα τις εκτιμήσεις μέσω τεχνολογίας. Μπορώ από μια ίνα ενός χαλιού μέσω διάφορων αναλύσεων να βρω τύπο βαφής, τύπο φθοράς της ίνας, ηλικία αλλά και προέλευση μέσω DNA. Δεν είναι τόσο απλό γιατί χρησιμοποιώ μηχανήματα ανάλυσης που πολλά κοστίζουν εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια, ενώ έχω πρόσβαση σε αρχεία τελωνείων από το 1880 και έτσι μπορώ να «φιάξω» το βιογραφικό ενός χαλιού .

Ο Προκόπης άκουγε με ενδιαφέρον .Είχε πρόσφατα βρει ένα παλιό αργαλειό ηλικίας 90 ετών, ενώ ήξερε καλά την ιστορία της Ταπητουργίας στην Κοκκινιά.

-Φίλε ο Προκόπης είναι ο άνθρωπος σου. Ποιο είναι το θέμα σου;

-Κάνω μια εκτίμηση για ένα μοναδικό χαλί από την Ελλάδα με αγοραστή ένα Νεουορκέζο.

-Και γιατί μοναδικό;

-Γιατί είναι ταυτόχρονα ιστορικό και μεγάλο και αντίκα.

-Το ιστορικό και αντίκα καταλαβαίνω , γιατί το μέγεθος έχει αξία;

Ο Ali και ο Προκόπης κρυφογέλασαν με το ύφος του ειδικού

-Αν θυμάσαι φωτογραφία από ταπητουργικό αργαλειό αυτές δείχνουν πλάτος το πολύ τρία μέτρα. Για να «κτίσεις» ένα χαλί πλάτους δέκα μέτρα θέλεις ένα αργαλειό ιδιοκατασκευή που θέλει ειδικό μάστορα και συνεργείο. Αυτά τα χαλιά γίνονται μόνο μετά από παραγγελία και είναι ίσως μόνο το δύο ή τρία της παγκόσμιας παραγωγής.

Ο Ali γύρισε στον Προκόπη αποφασιστικά

-Προκόπη έμαθα ότι έχεις ένα χαλί αντίκα, πως θα το δώ; Ίσως να πάρω δείγμα μιας ίνας από κανένα σημείο φθοράς ;

Ο Προκόπης χαμογέλασε

-Ali , θα σου δείξω ένα μικρό χαλί ηλικίας πάνω από εκατό δέκα χρόνια ,τύπου «Σπάρτα» από τα «Σπάρτα», αλλά δεν μπορούμε να το αγγίξουμε. Κατάλαβα τι κάνεις , οπότε για ίνες έχω κάτι που σου είναι πιο χρήσιμο ένα αυθεντικό Ντάι Μπουκ ηλικίας σαράντα ετών

Με το άκουσμα της λέξης Ντάι ο Ali γούρλωσε τα μάτια. 

Κατάλαβα πως δεν σκάμπαζα κάτι που οι δυο τους θεωρούσαν σημαντικό : ένα «βιβλίο θάνατος»

-Ρε βάλτε με στο κόλπο. Τι είναι το «πεθαμένο βιβλίο»;

Το μειδίαμα και των δύο ήταν στο όριο της προσβολής

-Μιλάμε για Dye Book και όχι για Die Book. Είναι ένα ημερολόγιο βαφής ενός βαφείου που έχει συνταγές και ίνες. Τέτοια ήταν αναγκαία σε όλα τα βαφεία μέχρι το εβδομήντα ογδόντα και έχει μοναδική αξία.

-Δηλαδή;

Ο Ali ένευσε στον Προκόπη και του ζήτησε να μου εξηγήσει

-Ξέρεις η βαφή ερίου σε ίνα δεν είναι τόσο απλή .Μέχρι το 1880 

χρησιμοποιούσαν φυσικές βαφές, τεχνική που παραμένει παράλληλα ίσως στην Κίνα . Αυτές οι βαφές είναι άριστες για το περιβάλλον αλλά σχετικά ασταθείς και κάποτε επιβλαβείς για την αντοχής της ίνας. Μετά αρχίζει η εποχή της κλασικής συνθετικής βαφής που παρείχε σταθερότητα, αλλά επιβάρυνε το περιβάλλον . Μην ξεχνάς πως όλα τα βαφεία εριουργία ήταν δίπλα σε ρέματα και ποτάμια . Ο Ποδονίφτης στη Ν.Ιωνία «ξεβάφει» ακόμα όταν βρέχει. Ταυτόχρονα όμως  δημιούργησε μια νέα «τέχνη» , αυτή του Χημικού Βαφέα.

-Και γιατί τέχνη

-Γιατί οι συνταγές των εταιρειών παρείχαν ευελιξία , έτσι που ο Χημικός , κάποτε και εμπειρικός, τις «πείραζε» δημιουργώντας δικές του μοναδικές αποχρώσεις. Αυτές οι συνταγές ταξινομημένες κατά ημερομηνία και ένα ματσάκι από την βαμμένη ίνα, αποτελούσαν τα λεγόμενα Ημερολόγια Βαφείου ή Dye Book. Δεν ήταν απλή δουλειά , έτσι μπορείς να πεις πως από 1930 ως το 80 να υπήρχαν 8-10 το πολύ μεγάλοι βαφιάδες στην Ελλάδα.

-Ακριβώς είπε ο Ali . Έχω τέσσερα τέτοια Books από Τουρκία, που τα βρήκα σε παλαιοπωλεία στην Άγκυρα και είναι μεγάλο βοήθημα. Και τώρα ο Προκόπης θα μου δείξει το δικό του, είπε ξεροβήχοντας διπλωματικά

-Θα στο δείξω αλλά δεν ξέρω αν θα στο δώσω. Είναι του 1967 ,του Ναθαναήλ γνωστού Χημικού , θείου της ηθοποιού της Έλενας.

-Ωραία δεν πάμε να δούμε το χαλί και το Book;

Δύο εβδομάδες μετά

Ο Ali ήταν στην Αμερική. Είχε δει , ψηλαφήσει και φωτογραφήσει το χαλί του Προκόπη « Το έσωσε ο παππούς μου , καθώς είχα προλάβει να το εξάγει από τα Σπάρτα πριν την καταστροφή το 1920 , μαζί  με άλλα τρία. Τι νομίζεις με αυτά τα χαλιά ξαναστάθηκε γρήγορα στα πόδια του» είχε πει ο Προκόπης. Είχαν συμφωνήσει και το Dye Book του Ναθαναήλ ήταν στην Αμερική με ενέχυρο μια επιταγή του Ali με ένα ενδιαφέρον πενταψήφιο νούμερο με την υπόσχεση να το επιστρέψει σε δυο μήνες. Ο Ali τελικά έδωσε το ΟΚ για το ιστορικό χαλί , που ήταν ήδη στον δρόμο για εκτελωνισμό και εξαγωγή. Το χαλί ανήκε στην οικογένεια του τσιμεντοβιομήχανου Κανελλόπουλου ,ήταν κατασκευασμένο στην Ν.Ιωνία «βρήκα 20% μαλλί Ν. Ζηλανδίας σημείωσε ο Ali, δείγμα κατασκευής από μεγάλη εταρεία», « αυτό μόνο στην Ν.Ιωνία μπορούσε να γίνει συμπλήρωσε ο Προκόπης». Ήταν το χαλί στην σάλα της έπαυλης  του στα Βλάχικα της Βάρης. Ήταν το χαλί που πατήθηκε όταν υπογράφηκε η Συμφωνία της Βάρκιζας. Το χαλί είχε πωληθεί το 1981 σε έμπορο , ως αντίκα . Κατόπιν πωλήθηκε σε Τράπεζα  για τις ανάγκες των κεντρικών της γραφείων. Ο Ali εξέτασε το χαλί στα γραφεία της Τράπεζας, όπου βρήκε μια πρόσφατη φθορά ένα κάψιμο. Είχε την δυνατότητα να πάρει δείγμα από τις ίνες και είχε μια ενδιαφέρουσα ανακάλυψη. Το χαλί είχε φθορές από πρόσφατους πυροβολισμούς. Μας ενημέρωσε αλλά αρνήθηκε πεισματικά να μας πει το όνομα της Τράπεζας. Επανάλαβε όμως στο τηλέφωνο και το μαίηλ πως η Τράπεζα έχει σχέση με την Κολομβία. Δεν ήταν πολύ τιμητικό αλλά επιπόλαια υποτιμήσαμε την παρατηρητικότητα κάποιου που μπορεί να γνωματεύει για μικροδιαφορές σε ίνες. Περνάω τόσες φορές την οδό Αμερικής και μόλις χθες συγκεντρώθηκα στο άγαλμα του Κολομβιανού Botero στην είσοδο του κτιρίου δίπλα από το θέατρο. Ο Ali μας τα είχε πει όλα. Ο Ali θα έρθει σε δυο βδομάδες. Θα παραδώσει το Dye Book και μας ζήτησε μερικές ιστορικές πληροφορίες. Ο έμπορος που πούλησε το «χαλί της Βάρκιζας» ισχυρίζεται πως βρήκε το χαλί της «εκεχειρίας Σκόμπυ Σίαντου» . Ο Αλι μας έστειλε μια σχετική φωτογραφία με τον Ζεύγο να πατάει μια υπέροχη Μπουχάρα.

Ο Προκόπης με κέρασε ένα καφέ και με έβαλε σε σκέψεις.

Την δεκαετία το 60 η Κοκκινιά φιλοξενεί μεγάλες μορφές του ρεμπέτικου στον Περιβόλα και τον Κεφάλα, ωστόσο υπάρχει μια άλλη  χαμένη , σχεδόν μυστική μουσική παράδοση που ακουγόταν σε πιο μικρά ταβερνάκια και σε γλέντια στα προσφυγικά σπίτια: Τα μικρασιάτικα τραγούδια με Ούτι που έπαιζε ο κυρ Χρήστος, τρομερός δεξιοτέχνης μουσικός και οι καραμανλίδικοι καρσιλαμάδες με τους οποίους διασκέδαζαν κυρίως Καπαδόκες και Πισίδες τους οποίους συγκέντρωνε ο γιατρός Γιάννης Ταλαμακίδης. Ο Ταλαμακίδης είχε μια μεγάλη συλλογή από σαρανταπεντάρια, με Τούρκικους Καρσιλαμάδες και διοργάνωνε με τους «πατριώτες» , ( όλοι  ήταν δίγλωσσοι με γονείς πολλές φορές μόνο Τουρκόφωνους ) , γλέντια και τσιμπούσια σε σπίτια ή σε κοντινές εκδρομές στην Σαλαμίνα. Έτσι το γλέντι στα Τούρκικα ήταν φυσικό. ( Η σημερινή ιστορική καταγραφή δεν έχει αναδείξει όσο πρέπει την εκτεταμένη Τουρκοφωνία μέχρι το 60 ,σε ορισμένες γειτονιές της Κοκκινιάς και του Κορυδαλλού) . Ο γιατρός όχι μόνο επιμελούνταν την μουσική αλλά είχε μια μοναδική συλλογή με ξύλινα κουτάλια ,με τα οποία χορεύονταν οι Καρσιλαμάδες από τα ζευγάρια. Τις χορευτικές φιγούρες τις δίδασκε ο ίδιος ο Ταλαμακίδης και με ένα περίεργο τρόπο ακολουθούσε μια χορευτική κουλτούρα ενός αστικού Καρσιλαμά , όπου τα ζευγάρια βημάτιζαν και κάποιες ρουτίνες από δυτικότροπους μπάλους . Αυτή η ιδιόρρυθμη μουσικοχορευτική κουλτούρα αναπτύχθηκε στα τέλη του 19 αιώνα κυρίως στα «Σπάρτα» της Πισιδίας, όπου ο εξαγωγικός χαρακτήρας της ταπητουργίας είχε εισάγει δυτικές νόρμες και συνήθειες στην καθημερινότητα  Ο Ταλαμακίδης έκανε μια τρομερή ερασιτεχνική εργασία μουσικολογικής διατήρησης που σχεδόν αγνοήθηκε καθώς κανείς δεν σκέφτηκε να την μαγνητοφωνήσει. Αυτήν την μουσική παράδοση ξαναθυμήθηκα όταν σε μια από τις πρόσφατες διαδρομές μου στην Κοκκινιά , συναντήθηκα μετά από πολλά χρόνια με τον ανιψιό του Ταλαμακίδη , Προκόπη και τα είπαμε στο ιστορικό γωνιακό καφενείο της Οσίας Ξένης.  

-Ξέρεις ο θείος μου δεν είχε παιδιά και κατόρθωσα να σώσω ένα μέρος από την συλλογή με τους δίσκους και τα κουτάλια. Ξέρεις την μανία μου με τις μικρασιατικές αναμνήσεις , προσπάθησα να διασώσω ότι μπόρεσα ενώ το τελευταίο μου εύρημα είναι ένας αυθεντικός αργαλειός χαλιού της Oriental Carpet, με διασωζόμενη την χάλκινη ταμπέλα του 1917.Φαίνεται πως ο αργαλειός ήρθε ατόφιος το 1919 και τον βρήκα εγκαταλελειμμένο σε ένα υπόγειο στην Χαλκηδώνα.   

-Προκόπη θυμάμαι αμυδρά τον θείο σου, φίλο του πατέρα μου και πάντα θυμάμαι τις αναφορές του πατέρα μου για το Τζάμπορι και κάτι για τον «φουκαρά κυρ Σοφοκλή». Τι ήταν αυτά;

-Το 1963 ή 64 γίνεται στον Μαραθώνα το παγκόσμιο προσκοπικό Τζάπορ,δηλαδή η παγκόσμια συνάντηση. Ο Γιάννης έχει πάει Κυριακάτικη εκδρομή με την παρέα του , κουβαλάει πάντα το μικρό φορητό πικάπ και τα κουτάλια. Δεν έχουν προγραμματίσει τίποτα , μπαίνουν στο Τζάμπορι και πέφτουν στην Τουρκική αποστολή. Όλοι μιλάνε Τούρκικα και δεν αργούν να τα βρουν με τους Τούρκους πρόσκοπους. Σιγά σιγά το πράγμα θερμαίνεται και ο Γιάννης φέρνει το πικάπ και στήνεται ένα πανηγύρι άνευ προηγουμένου. Χορεύουν και τραγουδάνε μαζεύεται όλος ο κόσμος και αλλάζει το πρόγραμμα της ημέρας. Όταν τελειώνει το Τζάμπορι τα διεθνή προσκοπικά έντυπα έχουν μοναδική φωτογραφία του Γιάννη, να χορεύει με τους Τούρκους πρόσκοπους. Φαίνεται πως έφυγαν από τον Μαραθώνα το βράδυ στις δώδεκα .

-Και αυτή η μυστηριώδης φράση για τον κυρ Σοφοκλη τι ήταν. Ποτέ κανείς δεν κατάλαβε τι υπονοούσε ωσάν να ήταν κάτι απαγορευμένο.

-Τι να σου πω ρε φίλε. Πρόλαβα το Γιάννη στα τελευταία του και άκουσα την ιστορία που μου φαίνεται και σήμερα τόσο ιδιαίτερη.

-Ξέρεις ο Γιάννης ήταν παίκτης του μπριτζ. Εκείνη την εποχή το μπριτζ στην προσφυγική Κοκκινιά ήταν σχεδόν εξτρεμισμός. Ο Γιάννης έπαιζε σε μια λέσχη στην Αθήνα , κάπου στην Αριστοτέλους όπου γνωρίστηκε με ένα φανατικό , νομίζω παγκόσμιο πρωταθλητή, τον Σοφοκλή Βενιζέλο. Νομίζω ότι γνωρίστηκαν περίπου το 55, 56 . Φαίνεται πως ο Γιάννης , ως καρδιολόγος, παρείχε συμβουλές στον Βενιζέλο και τον εξέταζε που και που. Ο Γιάννης μεσολάβησε στην πρώτη επίσκεψη του Βενιζέλου στην Νίκαια το 1956, από όπου υπάρχει η σχετική φωτογραφία.

-Δηλαδή ο «κυρ Σοφοκλής» ήταν ο Βενιζέλος; Και γιατί φουκαράς;

-Άκου φίλε ,αλλά μην με διακόψεις. Θα σου πω όλη την ιστορία όπως μου την είπε ,  ο Γιάννης λίγο πριν το τέλος

-Ακούω λοιπόν.

-Παρότι ο Γίαννης δεν ήταν σαφής στις πολιτικές του εκφράσεις, είναι σίγουρο πως την δεκαετία του πενήντα ως καλός και κοινωνικός γιατρός κουράριζε τις οικογένειες στελεχών του ΚΚΕ, όπως του Καλούδη, Κεπέση, Αμπατιέλου και άλλους. Ήταν φιλικός με όλους και εχέμυθος. Δύσκολα χρόνια, κάποιοι μπαινοβγαίνουν σε φυλακές , χρειάζονται ιατρικά πιστοποιητικά . Φαίνεται πως ο Γιάννης είναι κάτι παραπάνω από Γιατρός.

-Δηλαδή;

-Φίλε ο Γιάννης ήταν δίαυλος μηνυμάτων από το ΚΚε στον Βενιζέλο……

-Να σου πω οι ιστορικές γνώσεις μου για την περίοδο δεν είναι καλές αλλά το ακούω πρώτη φορά και μου κάνει εντύπωση.

-Σε όλους φαίνεται περίεργο αλλά τα γεγονότα είναι αμείλικτα. Το καλοκαίρι του 60 ο Βενιζέλος πάει στην Μόσχα, συναντάται με τον Χρουτσώφ και στην επιστροφή του κάνει μια πολιτική ανακοίνωση έκπληξη: θέτει θέμα νομιμοποίησης του ΚΚΕ. Για τα δεδομένα της συγκυρίας η πρωτοβουλία είναι εντυπωσιακή καθώς ο Βενιζέλος είναι πρωθυπουργός σε διάφορες περιόδους μεταξύ 46 και πενήντα και έχει την γενική αντικομουνιστική κατεύθυνση της εποχής. Γίνεται σάλος , οι εφημερίδες του επιτίθενται και το θέμα υποβιβάζεται.

-Ο Γιάννης ισχυρίζεται πως έκτοτε ο Βενιζέλος άρχισε να φοβάται για την ζωή του. Το κλίμα της εποχής είναι περίεργο, ακολουθεί η δολοφονία Λαμπράκη. Στις 30 Ιανουαρίου του 64 ο Βενιζέλος έρχεται προεκλογική εκστρατεία στην Νίκαια, συνοδεύεται από τους Διαμαντίδη, Χονδροματίδη και τον Γιάννη. Στην Πλατεία Αγίου Νικολάου μιλάει σε μια ανοικτή συγκέντρωση απέναντι από τον φούρνο του Ντούρα. Εκεί ο Βενιζέλος λιποθυμά ελαφρά και τον επιμελείται ο Γιάννης. Ο Βενιζέλος συνέρχεται και λέει στον Γιάννη «με φάγανε». Ο Γιάννης δεν δίνει σημασία. Την επόμενη μέρα ο Βενιζέλος πάει στην Κρήτη και στην επιστροφή στις 7 Φεβρουαρίου πεθαίνει από πνευμονικό οίδημα. Φίλε ο Γιάννης μου μίλησε για περίεργες καταστάσεις. Το καράβι είναι στη Σύρο, αντί να συνεχίσει στον Πειραιά για να γίνει νεκροψία, γυρίζει στην Κρήτη όπου γίνεται κατ’ ευθείαν η  κηδεία χωρίς πολλά πολλά. Ο Γιάννης δεν είχε όρεξη να μπλέξει και δεν έδωσε συνέχεια. Περίπου όμως μετά από πέντε μήνες τον καλούν στην Ασφάλεια στον Πειραιά. Αυτός νομίζει ότι θα του πουν τίποτα για την Εδα, για την οποία δεν έκανε ανοικτή υποστήριξη, αλλά αυτοί τον ρωτούσαν για το περιστατικό της 30^ης Ιανουαρίου. Πως λιποθύμησε ο Βενιζέλος, ποιος ήταν εκεί , τι έγινε. Μετά από αυτό ο Γιάννης ήταν σίγουρος : ο Βενιζέλος ήταν ένας «κυρ Σοφοκλής» που κάποιος «’εφαγε».

-Τι λες ρε φίλε, αυτά δεν τα έχω ξανακούσει η δει ποτέ, είσαι σίγουρος

-Φίλε για τίποτα δεν είναι σίγουρος, αλλά αυτά μου είπε ο Γίαννης. Πάμε να φύγουμε τώρα γιατί αργήσαμε μου φαίνεται

Ο Προκόπης με κέρασε ένα καφέ και με έβαλε σε σκέψεις

 

 

                                                           

Η πολτοποίηση ως απειλή

Οι φετινές εκλογές με την τριπλή τους φύση ( δημοτικές, περιφερειακές,ευρω-εκλογές) έχουν αποκαλύψει νέες κοινωνικές αρθρώσεις. Οι παρατηρήσεις που ακολουθούν αφορούν την εκλογική πλοκή, όπως αυτή αναδύεται σε δύο περιοχές της Β’ Πειραιώς, την Νίκαια και τον Κορυδαλλό, ωστόσο από ότι φαίνεται παρόμοια φαινόμενα κυριαρχούν σε όλη την επικράτεια.

Στους δήμους αυτούς εμφανίζονται δύο ειδών δημοτικές υποψηφιότητες : οι απόλυτα πολυσυλλεκτικές πολυκομματικές και οι στενά κομματικές. Οι πολυκομματικές εμφανίζουν ένα μοναδικό σύμπτωμα: εμπεριέχουν κομματικά στελέχη από ΝΔ,Συριζα,Κιναλ,Ποτάμι, Ανελ. Μόνο οι ΚΚΕ, Λαε, Ανταρσύα σηματοδοτούν εκλογική ταυτότητα με τα ιδιαίτερα πολιτικά της συγκυρίας. Σχηματικά δημιουργείται ένας ευρύς δημοτικός χώρος με χαρακτηριστικά συναίνεσης η οποίος «απειλείται» μόνο από τα αριστερά.

Οι πολυσυλλεκτικοί συνδυασμοί, ανεξάρτητα από την πολιτική εκκίνηση του υποψηφίου Δημάρχου ή την γενική αίσθηση, εμφανίζουν ένα πρωτοφανές μείγμα κομματικών προελεύσεων με χαρακτηριστικά «πολτοποίησης» και σχεδόν τραγελαφικά αποτελέσματα : Ο Κ.Μητσοτάκης εμφανίζεται στον Κορυδαλλό συνοδευόμενος από αντιδημάρχους στελέχη της παράταξης Κασιμάτη  η οποία στηρίζεται από τον Συριζα.

Οι κομματικές οργανώσεις των ΝΔ,Συριζα, Κιναλ έχουν ουσιαστικά κατακερματιστεί σε αλληλοσυγκρουόμενες παρατάξεις. Έτσι δημιουργούνται ισχυρές διακομματικές συζεύξεις εναντίον ισόμορφων σχηματισμών. Οι πρακτικές συνέπειες είναι αδρές. Τα πιο δραστήρια κομματικά στελέχη έχουν ενεργοποιηθεί για την σταυροδοσία των δημοτικών παρατάξεων ενώ οι δραστηριότητες για τις περιφερειακές ή ευρωεκλογές είναι σχετικά υποτονικές.

Καθώς μια εκλογική εκστρατεία είναι μια άσκηση συλλογικής εμπέδωσης, γίνεται φανερό πως οι δημοτικές σχέσεις και συναρθρώσεις γίνονται συγκυριακά ισχυρότερες από τις κομματικές. Ταυτόχρονα η διανομή προσυμπληρωμένων   ψηφοδελτίων με στόχο την κατάληψη θέσεων δημοτικών συμβούλων , δημιουργεί μια αίσθηση εσωκομματικών πολέμων χωρίς αρχές «όλοι εναντίον όλων». Παρότι την θεατρική αποτύπωση ενός υποτιθέμενου «Αριστερού Συριζα» ,η ομογενοποίηση των στελεχών του εντός των διάσπαρτων διακομματικών παρατάξεων με τα αντίστοιχα στελέχη της ΝΔ  και ΚΙναλ, αποκαλύπτει την οργανική κοινωνιολογική αφομοίωση του χώρου με τις δυνάμεις της «χρεωκοπίας».

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση καταγράφηκε μια ιδιόμορφη κατάσταση: πολίτες με προέλευση την πάλαι ποτέ «ανανεωτική αριστερά» ή ενός ευρύτερου «left liberal» φιλοευρωπαϊκού χώρου υποστηρίζουν δημόσια ή συμμετέχουν στα δημοτικά ψηφοδέλτια των ΚΚΕ,Λαε, Ανταρσυα , όχι ως ένδειξη πολιτικής συμφωνίας αλλά ως αντίδραση στην έκπτωση των δημοτικών διαφορών και την δημιουργία πολτοποιημένων συνδυασμών διακομματικής συναίνεσης. Η άνευ αρχών ρευστοποίηση δεν δημιούργησε μια τάση δημιουργικής συναίνεσης αλλά μια χαοτική αποδιοργάνωση που τελικά ευνοεί το «No Politica» ακροδεξιό ρεύμα.

Ο J Derrida στα κείμενα του για τον Carl Schmitt , προσπαθεί να δει το ίδιο ζήτημα μέσω της διαπραγμάτευσης  δύο ακραίων  υποθέσεων : ποιες είναι οι επιπτώσεις μιας πολιτικής όπου απουσιάζουν καθολικά  οι «φίλοι» ή οι «αντίπαλοι» . Το συμπέρασμα του συλλογισμού του είναι σαφές : το πολιτικό ως αυτόνομο πεδίο δεν απειλείται από την απουσία «φίλων» αλλά από την απουσία «πολέμιων» .Χαρακτηριστικά αναφέρει : « Η απώλεια αντιπάλων δεν οδηγεί σε μια συνθήκη προόδου συμφιλίωσης, ούτε οδηγεί σε μια περίοδο ειρήνης και αδελφότητας. Αντίθετα θα είναι πολύ χειρότερα : θα αποκαλύψει μια αφόρητη βία, μια εποχή αμέτρητης κακότητας με καινοφανείς μορφές βίας.»  (The politics of friendship σελ 83).

Η υιοθέτηση της απλής αναλογικής δεν πυροδότησε ένα μεγαλύτερο αριθμό διακριτών παρατάξεων , αλλά ένα πολλαπλασιασμό των πιο χαλαρών εκλογικών συσσωματώσεων με άγνωστες εσωτερικές προθέσεις ,με έκπτωση της πολιτικής. Ταυτόχρονα απορρόφησε όλα τους διαθέσιμους πολίτες στην δημοτική διαδικασία, αφήνοντας  τα επίδικα για την περιφέρεια και την Ευρώπη χωρίς τοπική διαπραγμάτευση και ακτιβισμό.

Αν τα εκλογικά αποτελέσματα ήταν συνυφασμένα άμεσα με τις τοπικές δραστηριότητες τότε οι Ευρωεκλογές και οι Περιφερειακές επιφυλάσσουν ενδιαφέρουσες εκπλήξεις. Μέχρι τότε, ψηφίζουμε Περσίδη, Κατηφέ, Παπουτσιδάκη, Παπαδόπουλο, Θωίδου για την διάσωση της πολιτικής.