Ένα εικαστικό δοκίμιο Ηθικής (Οδύσσεια του Νόλαν)

 

Τα τελευταία 50 χρόνια  του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου όλα τα κλασικά κείμενα της ελληνικής γραμματείας οι τραγωδίες είτε κωμωδίες έχουν παρουσιαστεί με τον πιο κεντρικό ενίοτε και ευτράπελο τρόπο κανένας όμως δεν διαμαρτυρήθηκε για την πιστότητα των παρουσιάσεων σε σχέση με το αρχικό κείμενο.

 Αυτό που συμβαίνει με την Οδύσσεια του Νόλαν είναι αρκετά ενδιαφέρον .Είναι προφανές ότι ο Νόλαν δημιουργεί μια δική του εκδοχή της Οδύσσεια  κατά τη γνώμη μου την πιο στην πιο κοντινή προς το αρχικό κείμενο,  παρόλα αυτά γίνονται ένα σωρό ενστάσεις για την για το εγχείρημα αυτό.

 Η Οδύσσεια του Ομήρου έχει μεταφραστεί σε νέα ελληνικά σε διάφορες εκδόσεις που αν τις παραβάλουμε θα δούμε ότι και αυτές έχουν μεταξύ τους σημαντικές διαφορές. Η τελευταία Οδύσσεια που διάβασα σε μετάφραση Μαρωνίτη διαφέρει από τις προηγούμενες και με την έννοια αυτή ,είναι μία παρέμβαση στο αρχικό κείμενο.Αν αντιπαραβάλεις την εκδοχή Μαρωνίτη, με αυτές των Καζαντζάκη Κακριδή ή Εφταλιώτη , οι διαφορές δεν είναι αμελητέες.

Μιλάμε για την Οδύσσεια του Νόλαν: η Οδύσσεια του είναι ένα ένας συνδυασμός υπαρξιακού δράματος ,πολεμικής περιπέτειας οικογενειακής ίντριγκας, δοσμένα με ένα μοναδικό εικαστικό τρόπο  καθώς δεν χρησιμοποιεί ψηφιακά μέσα αλλά εκδοχές των πιο κλασικών μηχανικών εφέ προσαρμοσμένες στη σύγχρονη τεχνολογία.

Οι σκηνές με τον Κύκλωπα και τον Δούρειο Ίππο παρουσιάζουν εσκεμμένες ασυμμετρίες μεγεθών ,σχεδόν λανθασμένες προοπτικές και αντιστοιχίες όγκων αν κριθούν με το μάτι ενός θεατή συνηθισμένου στα σύγχρονα ψηφιακά μέσα.Όμως έχουν εικαστική μαγευτική αρτιότητα.

Από όλη την ταινία θα μπορούσα να σημειώσω ορισμένες ενδιαφέρουσες στιγμές:

 Η μάγισσα Κίρκη η οποία μετατρέπει σε γουρούνια τους συντρόφους του Οδυσσέα  του ανακοινώνει ότι αυτή η ζωώδης κατάσταση είναι πιο κοντά προς το ανδρικό είδος.Έτσι , με μία έννοια, η Κίρκη εμφανίζεται σε ένα τύπο μαχητικού φεμινισμού.Οι διάλογοι με την Καλυψώ γίνονται σε ένα πνεύμα μελαγχολίας, υπαρξιακού αδιεξόδου , σχεδόν ως αναπαραγωγή μιας θεατρικής σκηνής του Έντουαρντ Άλμπι.Ο αγριωπός Μενέλαος έχει επανακτήσει ,ως λάφυρο, μια κατάκοπη και βασανισμένη Ελένη ως τρόπαιο κτήσης παρά ως ερωτική επανασύνδεση. Τέλος η κατάκτηση της Τροίας εννοείται ως το χρονικό κέντρο ενός σκοτεινού κύκλου της ανθρωπότητας. Ο Οδυσσέας προσπαθεί να κρατήσει τις αξίες του σε ένα κόσμο αδιέξοδο, χωρίς αξίες χωρίς ελπίδα.

Ο Νόλαν συνεχίζει ένα μοτίβο γνωστό στο Tenet και τον Oppenheimer. Ο κεντρικός ήρωας , ζει μια οριακή περιπέτεια σε κόσμους σκληρούς και ανεξήγητους και παραμένει μελαγχολικός και είρων, πιο φιλοσοφημένος από όλους και όλα γύρω του.

Ο Ρίτσαρντ Ρόρτυ (Richard Rorty .Τυχαιότητα-Ειρωνεία-Αλληλεγγύη) μας είχε ειδοποιήσει έγκαιρα:

Η κριτική της τέχνης αναλαμβάνει σιγά σιγά μια προεξάρχουσα θέση μέσα στην υψηλή κουλτούρα των σύγχρονων δημοκρατιών. Η Κριτική αρχίζει  βαθμιαία και εν μέρει μόνο συνειδητά, έχει τον πολιτιστικό ρόλο που είχαν άλλοτε διεκδικήσει (διαδοχικά) η θρησκεία, η επιστήμη και η φιλοσοφία.

 

Η διάκριση ανάμεσα στο ηθικό και το αισθητικό απλώς χρησιμοποιείται συχνά για να υποβιβαστεί η Τέχνη σε μια κατώτερη θέση μέσα στην κουλτούρα και να υποβληθεί η ιδέα ότι τα δημιουργήματα της  άσχετα προς τον ηθικό στοχασμό. 

 

Έτσι βλέποντας κριτικά την ταινία, μπορούμε να συμπεράνουμε πως τελικά η Οδύσσεια  του Νόλαν είναι ένα δοκίμιο Ηθικής