Ποια είναι αυτή η Waste Land και γιατί μας αρέσει;

 

Παρά τον ενδημικό γογγυσμό για την γενική κατάσταση της χώρας, η ασυνεχής παλινδρομική πρόοδος συνεχίζεται σε σχεδόν όλους τους τομείς. Ταυτόχρονα ,υποτιμάται και η ενίοτε συγχρονισμένη  θέση της ελληνικής κοινωνίας με τα πρωτοποριακά βήματα, στις Τέχνες ,τις Επιστήμες.

Το 2020 εκδίδεται η τελευταία , προς το παρόν, μετάφραση του «The Waste Land» του T.S.Eliot , μια εργασία του Χ.Βλαβιανού. Η μετάφραση συνοδεύεται από πραγματολογικό και δοκιμιακό υλικό , προϊόν μεγάλης επεξεργασίας και ελέγχου, που διαυγάζει ζητήματα με τον Elliot , την εποχή του και το έργο του.

Το ποίημα έχει καταγραφεί στην δημόσια μνήμα ως «Η ‘Έρημη Χώρα» , όπως το απέδωσε ο Γ.Σεφέρης (1936) ενώ έχει αποδοθεί και ως «Ερημότοπος» (Τ.Παπατσώνης) (1933) , «Η Ρημαγμένη Γη» (Κ.Κύρου) (1990), «Η ‘Έρημη Γη» (Σ.Σταμπουλού) (2019) και « Η Άγονη Χώρα» (Χ.Βλαβιανός)  (2020).

Με την έκδοση αυτή, η Ελλάδα ως η χώρα , μαζί με την Σουηδία , με τον μεγαλύτερο αριθμό μεταφράσεων ανά κάτοικο , ενώ ιστορικά καταγράφει την έκτη θέση στην χρονολογία   πρώτης μετάφρασης.

Παραθέτω

Γλώσσα	Έτος Πρώτης Μετάφρασης	Μεταφραστής / Στοιχεία Πρώτης Έκδοσης
Γαλλικά	1926	Από τον René Taupin (σε συνεργασία με τον ίδιο τον Eliot) στο περιοδικό Esprit. (Η πρώτη πλήρης αυτοτελής έκδοση έγινε το 1947 από τον Pierre Leyris).
Γερμανικά	1927	Από τον σπουδαίο φιλόλογο και κριτικό Ernst Robert Curtius στο περιοδικό Neue Schweizer Rundschau.
Ιταλικά	1932	Από τον διακεκριμένο μελετητή Mario Praz στο περιοδικό Circoli.
Σουηδικά	1932	Από την ποιήτρια Karin Boye και τον Erik Mesterton στο περιοδικό Spektrum (εκδόθηκε ως βιβλίο το 1934).
Ισπανικά	1930	Η πρώτη πλήρης μετάφραση έγινε το 1932 από τον Angel Flores στη Νέα Υόρκη, αν και αποσπάσματα είχαν εμφανιστεί από το 1930 από τον Enrique Mallea στην Αργεντινή.
Ιαπωνικά	1932	Από τον ποιητή Junzaburō Nishiwaki, η οποία πυροδότησε ολόκληρο το μοντερνιστικό ρεύμα στην Ιαπωνία.
Ελληνικά	1933	Τάκης Παπατσώνης «Ερημότοπος»
Κινέζικα	1936	Από την Zhao Luorui (Lucy Chao), η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The Modern Critic (Xiandai) και αργότερα ως αυτοτελές βιβλίο (1937).
Ρουμανικά	1938	Από τον ποιητή Ion Pillat στο περιοδικό Revista Fundațiilor Regale.
Πολωνικά	1946	Από τον νομπελίστα Czesław Miłosz, η οποία δημοσιεύτηκε αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στο περιοδικό Twórczość.
Τσεχικά	1947	Από τον ποιητή και εικαστικό Jiří Kolář (σε συνεργασία με τον J. Chalupecký) με τίτλο Pustina.
Δανέζικα	1948	Από τους Kai Friis Møller και Tom Kristensen στη συλλογή μεταφράσεων Ødemarken og andre digte.
Τουρκικά	1955	Από τον σημαντικό ποιητή Can Yücel με τίτλο Çorak Ülke (δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Yeditepe).
Ρωσικά	1971	Λόγω της σοβιετικής λογοκρισίας, η πρώτη πλήρης δημοσιευμένη μετάφραση καθυστέρησε και έγινε από τον Andrey Sergeev στη συλλογή Modern American Poetry.

 

Εδώ θα πρέπει να συνυπολογιστεί η σχετική οικονομική κοινωνική θέση της Ελλάδος , σε σχέση με τις χώρες που προηγούνται στην σχετική χρονολογική σειρά: πραγματική υπέρβαση με αποστάσεις «ετών φωτός» από ομοειδείς Βαλκανικές Χώρες.

Το συνεχές ενδιαφέρον για το έργο τροφοδοτεί και τις αλλεπάλληλες μεταφράσεις, προϊόν μιας διαρκούς ποιητικής και φιλολογικής διέγερσης .

Αν όμως δούμε τον αριθμό μεταφράσεων , ανά κάτοικο με έτος αναφοράς το 1930 τότε η

Ελλάδα είναι στην πρωτοπορία μαζί με την Σουηδία.

Χώρα	Εκτίμηση Πληθυσμού Βάση~1930	Αριθμός Μεταφράσεων μέχρι σήμερα	Μεταφράσεις  ανά  εκ κατοίκων
Σουηδία	~6,1 εκ.	6	0,98
Ελλάδα	~6,4 εκ	6	0.93
Γαλλία	~41,5 εκ.	8	0,19
Ιταλία	~41,0 εκ.	15	0,36
Ισπανόφωνοι	~132,0 εκ.	35	0,26
Πορτογαλία Βραζιλία	~50,0 εκ	7	0,14
Γερμανία	~65,0 εκ.	4	0,06
Ρωσία (ΣΣΔ) / ΕΣΣΔ	~147,0 εκ. (ΕΣΣΔ)	5	0.03
Τσεχοσλοβακία	~14,7 εκ.	5	0,34
Ρουμανία	~18,0 εκ.	4	0,22
Τουρκία	~14,6 εκ. (1930)	6	0,42
Κίνα	~450,0 εκ.	15	0,03
Ιαπωνία	~64,5 εκ.	10	0,15
Δανία	~3,5 εκ.	2	0,57

 

Στο εύλογο ερώτημα, γιατί και πως, η εμβληματική μοντέρνα  ποιητική σύνθεση έχει ερεθίσει και κινητοποιεί ακόμα την Ελληνική διανόηση προφανώς μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν.

Ας δούμε μερικά περιφερειακά δεδομένα.

Από τις 6 εκδόσεις οι δύο γίνονται σε διάστημα 3 ετών (1933-1936) , ακολουθούν σχεδόν 55 χρόνια μέχρι το 1990 και μετά 3 εκδόσεις (1983,2019,2020).

Οι δύο πρώτοι μεταφραστές Παπατσώνης, Σεφέρης ανήκουν στην γενιά του 30 είναι και οι δύο ανώτατοι κρατικοί υπάλληλοι, κοσμοπολίτες και ευρυμαθείς.

Οι τελευταίοι μεταφραστές (Κύρου,Σταμπουλού,Βλαβιανός) είναι φιλόλογοι, ποιητές που ίσως φλερτάρουν με την ιδέα αναμέτρησης με τον Σεφέρη: μια αναμφισβήτητα υγιής πρόκληση. Είναι δηλαδή η «Έρημη Χώρα» και όχι η «Wasted Land» το στοίχημα;

Πιθανόν.

Στη γενιά του τριάντα το Waste  γίνεται Έρημος ενώ οι σύγχρονοι προσθέτουν την Ρημαγμένη και την Άγονη.

Αλλά η και Land του Eliot μεταλλάσσεται χρονολογικά .Εκκινεί ως Τόπος (1933),  γίνεται Χώρα (1936), Γη (1990, 2019) και ξαναγίνεται Χώρα (2020).

‘Έχω μια ατεκμηρίωτη υποψία:

Μήπως η αναμφισβήτητη έλξη της Waste Land δεν οφείλεται μόνο στην μεταφυσική ποιητική της υπεροχή , αλλά σηματοδοτεί σε εμάς μια κυριολεκτική Χώρα, Τόπο, Γη που άλλοτε βιώνεται ως Έρημος, Ρημαδιό, Άγονη;

Μήπως η παλινδρομική κίνηση πρωτοπορεί στην υιοθεσία του ποιητικού μοντερνισμού και δεν αντέχει βρίσκοντας καταφύγιο σε μια αρνητική σηματοδότηση.

Κι όμως η ιστορικά ανοικτή πρωτοποριακή Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει ,κάνοντας γόνιμα τα άγονα, κατοικημένα τα ερημικά και να μην αφήσει κανένα ρημαδιό.

Συνωστισμός στο "Νέο Κέντρο"

 

Μετά την επίσημη έναρξη των «ΕΛΑΣ»  και «Ελπίδα για την Δημοκρατία και την κατάθεση αρχικών προτάσεων και δράσεων, σημειώνεται ένας συνωστισμός στο λεγόμενο χώρο του Κέντρου, δηλαδή της Μητσοτακικής ΝΔ, της ΕΛΑΣ και του Πασοκ. Ας ονομάσουμε τον νέο αυτό χώρο «Νέο Κέντρο».

Η ταξινόμηση γίνεται με βάση την «κυτταρική δομή» των κομμάτων και δεν βασίζεται στους πολυμορφικούς φαινότυπους που εκδηλώνονται στο τηλεοπτικό σύμπαν των ρητορικών επιδείξεων της τηλεόρασης ή στον προπολιτικό κόσμο των μανιχαισμών του ιντερνετικού βιότοπου. Ταυτόχρονα μια τέτοια γνωμάτευση , για τη φύση του «Νέου Κέντρου» μπορεί να γίνει επαγωγικά, ορίζοντας τα άκρα , στην ολιστική (κινηματική, ιδεολογική κομματική ) δυναμική , οδεύοντας διαδοχικά σε ένα δυναμικά οριζόμενο κέντρο, ως σημείο απώθησης από τους δύο πόλους.

Σήμερα στην Άκρα Δεξιά επικρατεί η ΧΑ. Παρά την νομική εμπλοκή , είναι ο μοναδικός σχηματισμός που έχει σοβαρές εφεδρικές δυνάμεις «επί του πεδίου», σε κατάσταση «παρά πόδα» και μπορεί ανά πάσα στιγμή να πυροδοτήσει εκλογικές εύνοιες. Το ρευστό ιδεολογικό πλάσμα της νεοναζιστικής ΧΑ παραμένει ενεργό σχεδόν όσο και το 2012.

Εντεύθεν της ΧΑ συνωστίζονται μια σειρά από φορείς με πολύχρωμες εκδηλώσεις συντηρητισμού , με αναφορά στην περισσότερο στην ΕΡΕ του 60 παρά προς μια ελληνική  εκδοχή Alt Right.Νίκη, Ελπίδα, Λύση, Λογική και Σαμαράς λειτουργούν χωρίς κομματική γείωση , περισσότερο ως υποψήφιοι παραλήπτες κρατικής επιχορήγησης. Ενίοτε καταγράφονται εκδηλώσεις γραφικότητας με την Ρωσοφιλία Βελόπουλου ή τον υπερπατριωτισμό του φυγόστρατου Σαμαρά (1).Όμως ο χώρος αυτός έχει ένα σοβαρό ακροατήριο σε ένα ευαισθητοποιημένο κοινό για αμυντικά θέματα.

Στην άλλη πλευρά του τόξου, η μεγάλη υπαρκτή δύναμη της Αριστεράς παραμένει ο ενιαίος χώρος Αναρχία-Αυτονομία-Ρουβίκωνας.

Διαθέτουν ισχυρή γείωση σε ριζοσπαστικοποιημένους νέους, εκφράζονται με συνεχείς ακτιβισμούς, επεξεργάζονται θεωρητικά το κίνημα τους , επικυριαρχούν σε χώρους κινητοποιήσεων και διαθέτουν μακράν το πιο άρτιο πανελλαδικό δίκτυο τοπικών ημιαυτόνομων σχηματισμών. Πολιτικά είναι οι μοναδικοί που θέτουν το θέμα ταμπού του χώρου: πέραν και κάτω από την τυπικά υπαμειβόμενη εργασία στον Ελληνικό σχηματισμό , υπάρχει ένα σιωπηλό «προλεταριάτο»  που αποτελείται από τους 400,000-600,000 νομότυπους ή παράνομους μετανάστες που εργάζονται σε συνθήκες φόβου και αμείβονται με μεροκάματα τρόμου.

Στα δεξιά του χώρου αυτού κυριαρχεί το ΚΚΕ με πλούσιο τελετουργικό ρεπερτόριο, άρτια ικανότητα διεξαγωγής συναυλιών , ισχυρή αγκίστρωση σε ορισμένους πολύ λίγους κλάδους (πχ Ακτοπλοΐα ) αλλά είναι  κυρίως το κόμμα της ασθμαίνουσας αυτοαπασχόλησης  και της μικροιδιοκτησίας. Ο χώρος συμπληρώνεται από ποικιλίες και σεχταρισμούς των υπολειμμάτων του Συριζα 2010-15.

Έτσι οριοθετείται ένα τοπολογικό υπόλειμμα , ένας ενδιάμεσος χώρος ,εκείθεν και εντεύθεν των δύο «άκρων», κομμάτων που εκφράζουν το αίτημα για μια «ισορροπία». Είναι το «Νέο Κέντρο».

Η Μητσοτακική ΝΔ με το μεγαλύτερο πρόγραμμα Δημοσίων Δαπανών ,μετά το σχέδιο Μάρσαλ ,Κευνσιανού τύπου σε δύο δόσεις (Covid,Ταμείο Ανάκαμψης), με την διατήρηση και επέκταση όλων των προνοιακών επιδομάτων της εποχής Συριζα-Φωτίου, και την νομοθέτηση του «Γάμου Ομοφίλων» καταλαμβάνει τα δεξιά του Κέντρου.

Το Πασοκ δρα ως διαχειριστής της μνήμης του Αντρέα, μεταβολίζει  αργά και σταθερά την συγκυβέρνησης Σαμαρά Βενιζέλου. Διαθέτει δυσανάλογα υπέρτερη παρουσία σε Δήμους, Συνδικαλισμό και Περιφέρειες. Το Πασοκ είναι το κέντρο του «Νέου Κέντρου».

Η ΕΛΑΣ είναι ένα υβρίδιο Ποταμιού Δημάρ. Κράτησε ( μιμήθηκε) από το Ποτάμι τον τρόπο δημιουργίας ( απόφαση ενός ανδρός, στελέχωση από την ευάριθμη κρατικοδίαιτη διανόηση, απουσία τοπικών οργανώσεων, αισθητικού τύπου οριοθέτηση («όχι στο παλιό»). Ταυτόχρονα κρατάει από τη Δημάρ ένα ήπιο αριστερό λεξιλόγιο και , όπως θα δούμε παρακάτω, μια εκλεπτυσμένη αποδοχή της συγκυβέρνησης του 2012 (2). Εξετάζοντας πιο προσεκτικά τα εσωτερικά κείμενα της ΕΛΑΣ είναι προφανές πως έχει οδεύσει και εγκατασταθεί αρκετά πιο δεξιά από τον ιστορικό Συριζα.

Τα κόμματα του Κέντρου έχουν θεμελιακά μια εσωτερική τεχνοκρατική συγκρότηση που συγκροτεί ένα πυρήνα πολιτικής, και μια πολιτιστική επικοινωνιακή έκφραση που επιτελείται με σχετικά μεγάλους βαθμούς ελευθερίας. Όταν συναντάμε τα κόμματα αυτά σε φόρουμ πιο τεχνικών συζητήσεων παρατηρούμε ορατές και ενίοτε μεγάλες διαφορές , αποχρώσεων και όχι χρωμάτων.

Ο Γ Χουλιαράκης είναι ο σημαντικότερος συνδιαμορφωτής οικονομικής πολιτικής της ΕΛΑΣ .Παραμένει ο στενότερος συνεργάτης του Γ.Στουρνάρα , ο οποίος δημόσια έχει εκφραστεί με τα καλύτερα λόγια για τον έτερο Οικονομολόγο της ΕΛΑΣ Κ.Κουμεντάκη. Το Δεκέμβριο του 2025 ο Γ.Χουλιαράκης δημοσιεύει στο ΙΝΑΤ ένα κείμενο που οριοθετεί καλύτερα και από τον Τσίπρα το εγχείρημα (πηγή).Ο Χουλιαράκης αποδέχεται ρητά την αξία της μείωσης του δημόσιου χρέους μέσω PSI,απορρίπτει με σαφήνεια την γραμμή του α εξαμήνου 2015 με το πρωτείο της πολιτικής λύσης έναντι της τεχνικής διευθέτησης, αποδοκιμάζει το Δημοψήφισμα και τέλος μέσω μιας περίτεχνης διατύπωσης δεν αμφισβητεί την οικονομική ζημιά της διαπραγμάτευσης αλλά διατυπώνει ένα τεχνικής φύσεως αγνωστικισμό για την μεθοδολογία επιμέτρησης.

Είναι φανερό πως ο Τσίπρας υιοθετεί εκ των υστέρων την ΔΗΜΑΡ, ενώ μια εκκεντρική συγκυρία φέρνει σήμερα τον πάντοτε τυπικό Κουβέλη να συνεχίζει στον Συριζα…

Σε αντίστιξη με τις τηλεοπτικές Performance υψηλών εντάσεων με αφορισμούς ( Συμμορία Μητσοτάκη, Παλαβή Αριστερά, ακατανόητο Πασοκ) υπάρχει ένα πολιτικό πλαίσιο συμφωνίας:

·       Διατήρηση πάση θυσία της δημοσιονομικής σταθερότητας ( λέγε με Μνημόνιο)

·       Ενίσχυση της παραγωγικότητας ( Λέγε με ΟΟΣΑ,ΔΝΤ, έκθεση Πισαρίδη)

·       Στρατιωτικές Δαπάνες για την Τουρκία

·       Διατήρηση σχέσεων με ΗΠΑ και Ισραήλ.

Το κοινό αυτό περίγραμμα πολιτικής εδράζεται και στην δυναμική που έχει τροχιοδρομήσει το Ελληνικό Κράτος, ως αυτόνομος ρυθμιστής (3). Σε άλλη ευκαιρία είχαμε διατυπώσει την θέση πως η ανάδειξη Δημοτικών και Περιφερειακών αρχών με υπερκομματικό τεχνικό προφίλ, σχετίζεται άμεσα με την ενδυνάμωση του αυτόνομου κρατικού τεχνοκρατισμού.

Έτσι τα τρία κόμματα του «Νέου Κέντρου» σε αρμονία με το Κράτος, δημιουργούν μια κατάσταση ιδεολογικής ηγεμονίας ενός  Macronisme à la grecque και απομακρύνει την αίσθηση ενός μετα-μητσοτακικού χάους.

 Είδαμε Τζανετάκη, Ζολώτα ,Παπαδήμο ,Κύρκο,Φλωράκη,Κ Μητσοτάκη,Σαμαρά, Βενιζέλο,Κουβέλη, δεν αργεί η ώρα του τριδύμου Κυριάκου,Αλέξη Νικόλα. Pourquoi pas?

1.  Διαθέσιμες λεπτομέρειες αν ζητηθούν.
2. Οι Υπουργοί της Δημαρ , Μανιτάκης Ρουπακιώτης παραμένουν εκτός οποιασδήποτε κριτικής από τον ιστορικό Συριζα 2010-2019.Αργά η γρήγορα θα αποτιμηθεί το θετικό έργο που παρέδωσαν.
3. Είναι εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίο η τρέχουσα δημόσια συζήτηση έχει υποτιμήσει το σχετικό βαθμό αυτονομίας του Ελληνικού Κράτους. Οι μεν δεξιοί αναλυτές έχουν ξεχάσει ( αν την διάβασαν ποτέ) τη σχολή της «Δημόσιας Επιλογής», ενώ η αριστερόφωνη διανόηση δεν χάνει την ευκαιρία να αναφερθεί στο όνομα  Πουλατζάς αποσιωπώντας εκκωφαντικά το θεμελιακό έργο του σχετικά με την αυτονομία του Κράτους.

Ένα εικαστικό δοκίμιο Ηθικής (Οδύσσεια του Νόλαν)

 

Τα τελευταία 50 χρόνια  του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου όλα τα κλασικά κείμενα της ελληνικής γραμματείας οι τραγωδίες είτε κωμωδίες έχουν παρουσιαστεί με τον πιο κεντρικό ενίοτε και ευτράπελο τρόπο κανένας όμως δεν διαμαρτυρήθηκε για την πιστότητα των παρουσιάσεων σε σχέση με το αρχικό κείμενο.

 Αυτό που συμβαίνει με την Οδύσσεια του Νόλαν είναι αρκετά ενδιαφέρον .Είναι προφανές ότι ο Νόλαν δημιουργεί μια δική του εκδοχή της Οδύσσεια  κατά τη γνώμη μου την πιο στην πιο κοντινή προς το αρχικό κείμενο,  παρόλα αυτά γίνονται ένα σωρό ενστάσεις για την για το εγχείρημα αυτό.

 Η Οδύσσεια του Ομήρου έχει μεταφραστεί σε νέα ελληνικά σε διάφορες εκδόσεις που αν τις παραβάλουμε θα δούμε ότι και αυτές έχουν μεταξύ τους σημαντικές διαφορές. Η τελευταία Οδύσσεια που διάβασα σε μετάφραση Μαρωνίτη διαφέρει από τις προηγούμενες και με την έννοια αυτή ,είναι μία παρέμβαση στο αρχικό κείμενο.Αν αντιπαραβάλεις την εκδοχή Μαρωνίτη, με αυτές των Καζαντζάκη Κακριδή ή Εφταλιώτη , οι διαφορές δεν είναι αμελητέες.

Μιλάμε για την Οδύσσεια του Νόλαν: η Οδύσσεια του είναι ένα ένας συνδυασμός υπαρξιακού δράματος ,πολεμικής περιπέτειας οικογενειακής ίντριγκας, δοσμένα με ένα μοναδικό εικαστικό τρόπο  καθώς δεν χρησιμοποιεί ψηφιακά μέσα αλλά εκδοχές των πιο κλασικών μηχανικών εφέ προσαρμοσμένες στη σύγχρονη τεχνολογία.

Οι σκηνές με τον Κύκλωπα και τον Δούρειο Ίππο παρουσιάζουν εσκεμμένες ασυμμετρίες μεγεθών ,σχεδόν λανθασμένες προοπτικές και αντιστοιχίες όγκων αν κριθούν με το μάτι ενός θεατή συνηθισμένου στα σύγχρονα ψηφιακά μέσα.Όμως έχουν εικαστική μαγευτική αρτιότητα.

Από όλη την ταινία θα μπορούσα να σημειώσω ορισμένες ενδιαφέρουσες στιγμές:

 Η μάγισσα Κίρκη η οποία μετατρέπει σε γουρούνια τους συντρόφους του Οδυσσέα  του ανακοινώνει ότι αυτή η ζωώδης κατάσταση είναι πιο κοντά προς το ανδρικό είδος.Έτσι , με μία έννοια, η Κίρκη εμφανίζεται σε ένα τύπο μαχητικού φεμινισμού.Οι διάλογοι με την Καλυψώ γίνονται σε ένα πνεύμα μελαγχολίας, υπαρξιακού αδιεξόδου , σχεδόν ως αναπαραγωγή μιας θεατρικής σκηνής του Έντουαρντ Άλμπι.Ο αγριωπός Μενέλαος έχει επανακτήσει ,ως λάφυρο, μια κατάκοπη και βασανισμένη Ελένη ως τρόπαιο κτήσης παρά ως ερωτική επανασύνδεση. Τέλος η κατάκτηση της Τροίας εννοείται ως το χρονικό κέντρο ενός σκοτεινού κύκλου της ανθρωπότητας. Ο Οδυσσέας προσπαθεί να κρατήσει τις αξίες του σε ένα κόσμο αδιέξοδο, χωρίς αξίες χωρίς ελπίδα.

Ο Νόλαν συνεχίζει ένα μοτίβο γνωστό στο Tenet και τον Oppenheimer. Ο κεντρικός ήρωας , ζει μια οριακή περιπέτεια σε κόσμους σκληρούς και ανεξήγητους και παραμένει μελαγχολικός και είρων, πιο φιλοσοφημένος από όλους και όλα γύρω του.

Ο Ρίτσαρντ Ρόρτυ (Richard Rorty .Τυχαιότητα-Ειρωνεία-Αλληλεγγύη) μας είχε ειδοποιήσει έγκαιρα:

Η κριτική της τέχνης αναλαμβάνει σιγά σιγά μια προεξάρχουσα θέση μέσα στην υψηλή κουλτούρα των σύγχρονων δημοκρατιών. Η Κριτική αρχίζει  βαθμιαία και εν μέρει μόνο συνειδητά, έχει τον πολιτιστικό ρόλο που είχαν άλλοτε διεκδικήσει (διαδοχικά) η θρησκεία, η επιστήμη και η φιλοσοφία.

 

Η διάκριση ανάμεσα στο ηθικό και το αισθητικό απλώς χρησιμοποιείται συχνά για να υποβιβαστεί η Τέχνη σε μια κατώτερη θέση μέσα στην κουλτούρα και να υποβληθεί η ιδέα ότι τα δημιουργήματα της  άσχετα προς τον ηθικό στοχασμό. 

 

Έτσι βλέποντας κριτικά την ταινία, μπορούμε να συμπεράνουμε πως τελικά η Οδύσσεια  του Νόλαν είναι ένα δοκίμιο Ηθικής

 

Από το κομματικό χρίσμα στον τεχνοκράτη διαχειριστή

 

Περίπου από το 2000 και μετά σημειώνεται μια μεγάλη μεταβολή στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές. Αρχίζουν να εμφανίζονται υποψήφιοι που επικρατούν κυρίως λόγω της του προσωπικού τους κύρους και λιγότερο για την κομματική στήριξη. Είναι γνωστό ότι ακριβώς για αυτό το λόγο έχουν επινοηθεί πίνακες και σημάνσεις που δείχνουν ακριβώς από που προέρχεται το υποψήφιος, την κομματική στήριξη έχει, αν έχει ,και  πως διαφέρει από τους από τους υποψηφίους που έχουν αυστηρή απευθείας κομματική εντολή. Έχω μελετήσει ενδεικτικά μερικούς πίνακες που αφορούν της περιφέρειας στις εκλογές του 2019 και  2023 και 3 άλλες ενδεικτικές περιφερειακές ενότητες, όπως είναι η β Πειραιά ή Θεσσαλονίκη, ο Νότιος τομέας Αθήνας.

 Είναι ενδεικτικό ότι οι υποψήφιοι αυτού του τύπου επικρατούν σε μεγαλύτερο βαθμό. Υποψήφιοι που εκκινούν με το προσωπικό τους κύρος και δέχονται υποστήριξη από κόμματα και άλλες φορές από αντίπαλα κόμματα.  Ενδεικτικά  και μόνο αναφέρω την περιφέρεια Κρήτης, τον  δήμο Νίκαιας, τον δήμο Κορυδαλλού, με  αφανή υποστήριξη ΝΔ και Πασοκ, ενώ αναμφίβολα ι μπορούμε να βρούμε εκατοντάδες δήμους σε όλη την Ελλάδα.

Το φαινόμενο δεν ανάγεται μόνο σε θέματα κομματικής δραστηριότητας και πλοκής , αλλά ανακλά μια  βαθύτερη αλλαγή στο ευρύτερο διοικητικό σύστημα της Ελλάδας, όπου οι δήμοι πλέον διαχειρίζονται πιο πολύπλοκους πόρους, έχουν πιο δύσκολες διαδικασίες και άρα για τη διοίκησή τους απαιτούνται ειδικές τεχνικές γνώσεις τις οποίες κάποιοι αποκτούν. Με αυτό το κύρος των τεχνικών γνώσεων, αυτά τα στελέχη συνεχίζουν την πορεία τους και δέχονται  τις κομματικές στηρίξεις εκ των υστέρων. Η πολυπλοκότητα της διοίκησης των δήμων οφείλεται και  στην πλειάδα των χρηματοοικονομικών εργαλείων που μπορούν να έχουν εκτός από την κρατική επιχορήγηση, δηλαδή πόρους από διάφορα ταμεία, τα οποία απαιτούν ειδικές γνώσεις, άλλοτε ειδικές επιλογές.

Για αυτό και βλέπουμε μια ποικιλία, αποδόσεων. Άλλοι δήμοι είναι πάρα πολύ καλοί σε ερασιτεχνικές δραστηριότητες, άλλοι στους παιδικούς σταθμούς, άλλοι σε άλλους τομείς.

 Έχουμε λοιπόν αυτή την κατάσταση στους δήμους και περιφέρειες.

 Το ενδιαφέρον με τις επικείμενες βουλευτικές εκλογές του 2026 ή 27 είναι ότι οι υποψηφιότητες των πολιτικών και των κομμάτων προσιδιάζουν περισσότερο προς το μοτίβο των περιφερειακών δημοτικών εκλογών, πάρα στο κλασικό μοτίβο των αντιπαρατιθέμενων κομμάτων.

Τι εννοούμε ακριβώς

Εάν θεωρήσουμε ότι έχουμε περιφερειακές εκλογές και όχι βουλευτικές, τότε θα μπορούμε να πούμε ότι  ο Μητσοτάκης είναι προσωπικότητα υποστηριζόμενη από  τη Νέα Δημοκρατία με κάποια ανοχή από το ΠΑΣΟΚ,  αν κάποιος υπολογίζει την πλειάδα των στελεχών του ΠΑΣΟΚ που έχει ενσωματώσει.

Τσίπρας είναι τελείως ανεξάρτητος υπό την μερική υποστήριξη του του Σύριζα

Υπάρχουν  πραγματικά ανεξάρτητοι όπως είναι η Καριστιανού, ο Βελόπουλος πραγματικά ανεξάρτητος με την υποστήριξη του κόμματός του, ο δε Σαμαράς θα κατέβει ως ανεξάρτητος με την παθητική υποστήριξη κάποιου κομματιού της Νέας Δημοκρατίας και ούτω καθεξής.

Αυτή η αλλαγή στην πολιτική δομή στην δομή αντιπαλότητος, κατά τη γνώμη μου είναι θετική και αντανακλά το νέο βαθμό πολυπλοκότητας της πολιτικής οργάνωσης στο  ελληνικό κράτος.

Ανεξάρτητα από το αν οι οικονομία μεγεθύνεται με  ανισότητες και το βαθμό των ανισοτήτων, ανεξάρτητα με τα ζητήματα που ανακύπτουν (περιβαλλοντικά  ή άλλα), υπάρχει μια αυξανόμενη πολυπλοκότητα του συστήματος διοίκησης, η οποία όλο και περισσότερο απαιτεί τεχνοκρατικές γνώσεις για τα διάφορα επίπεδα.

Άλλωστε το βλέπουμε καθαρά στην περίπτωση του Μητσοτάκη που στην ουσία το ως πραγματικό του πλεονέκτημα προβάλλει την ικανότητα διαχείρισης. Σε αντίθεση με τους άλλους για τους οποίους κατηγορεί ότι δεν έχουνε διαχειριστική ικανότητα. Αυτό είναι ένα πολιτικό τρικ για την προπαγάνδα αλλά ταυτόχρονα  αντανακλά τις νέες απαιτήσεις διακυβέρνησης. Στην ουσία ο Τσίπρας έκανε rebranding για να μπορέσει να αναδείξει αναδρομικά ικανότητες διοίκησης (ως πιο τυπικό παράδειγμα «ανεξάρτητης» υποψηφιότητας) , ενώ το Πασοκ υπάρχει κομματικά κυρίως λόγω της υπερεστελέχωσης του με άτομα διοικητικής εμπειρίας. Οι Βελόπουλος Κασελάκης  προβάλουν την επιχειρηματική τους ικανότητα ενώ η Καρυστιανού φαίνεται να ασθμαίνει εντοπίζοντας μόνο ηθικά ζητήματα δικαιοσύνης.

Το θέμα έχει και μια άλλη διάσταση.

Οι αναλύσεις ρουτίνας και ραστώνης κατατάσσουν την χώρα σε Λατινοαμερικανική Μπανανία, η εκφυλισμένη δυτική δημοκρατία, ενώ στην πραγματικότητα η Ελλάδα διαθέτει αναπτυγμένες κρατικές δομές με υπαρκτό και αυτονομημένο ( από κόμματα ) «βαθύ κράτος». Η φιλολογία της Μπανανίας , του εκφυλισμού και του «κομματικού κράτος» έχει αγχολυτικό περιεχόμενο και συνάδει με την αναζήτηση μιας εύκολης λύσης. Είναι ρητορικά πιο απλό να ιχνογραφήσεις ένα «κομματικό κράτος» παρά να αναλύσεις τις υπαρκτές κρατικές δομές και λειτουργίες που έχουν εξασφαλίσει για τον εαυτό τους πραγματική λειτουργική αυτονομία.

Αυτή η λειτουργική στοιβάδα διοικητικής αυτονομίας, σταδιακά αναδείχθηκε πολιτικά μέσω της επικράτησης των τεχνοκρατών δημάρχων και της αποτελεσματικής διαχείρισης των πόρων. Παρά το εξ ίσου αγχολυτικό κατηγόρημα του «νεοφιλελευθερισμού» (λήμμα δια πάσα νόσο) η Ελλάδα αυξάνει συνεχώς φόρους , δημιουργεί νέες κρατικές λειτουργίες και επωάζει ένα νέου τύπου κρατικοδίαιτο τομέα πέριξ των ροών των κοινοτικών κονδυλίων .

Ποιος τεχνοκράτης με δευτερογενή κομματική στήριξη θα κερδίσει τις επόμενες περιφερειακές (λέγε με βουλευτικές εκλογές);

 

Τέμπη-Κοινωνία Πολιτών- Κομματικό φαινόμενο

 

 

Στις 28 Φλεβάρη του 2023 συνέβη το αδιανόητο ατύχημα στα Τέμπη.

 Έκτοτε,Kαι για περίπου 2 χρόνια υπήρχαν πάρα πολλές αυτόνομες κινητοποιήσεις, οι οποίες δεν προκαλούνται από κόμματα, αλλά ήταν μια αυθεντική έκφραση αγανάκτησης των πολιτών.

Παρότι στο περιεχόμενο αυτών των κινημάτων υπήρχαν,προφανείς υπερβολές και αστοχίες (πχ ξυλόλια ,χαμένα βαγόνια, μπαζώματα), το γεγονός όμως ότι αυτό ήταν ένα αυτόνομο κίνημα, δημιούργησε μια πραγματική πολιτική πίεση, έτσι ώστε μετά τη μεγαλειώδη συγκέντρωση του 2025 να αναγκαστεί ο. Μητσοτάκης να κάνει μια συνέντευξη στον Αλφα, όπου ουσιαστικά αναιρούσε την προηγούμενη πολιτική του γραμμή.

 Το κίνημα αυτό σήμερα έχει σχεδόν εξαφανιστεί.

Ο λόγος είναι ότι , η φυσική ηγέτης του κινήματος,  αποφάσισε ή δεν κατανόησε την πολιτική σημασία των αυτόνομων κινημάτων.,και κατεβαίνει στην πολιτική επικεφαλής ενός κόμματος, δηλαδή αποστέρησε από την ελληνική κοινωνία την ηγεσία ενός αυθεντικού αυτόνομου πολιτικού κινήματος εκδημοκρατισμού και προσχώρησε στην αίγλη, κοινωνική, οικονομική και θεσμική που έχει το κομματικό κρατικό φαινόμενο στην Ελλάδα.

Δεν είναι η πρώτη φορά που βλέπουμε αυτόνομα κινήματα να μην μπορούν να συγκροτηθούν και αυτό το φαινόμενο αντιστοιχεί στην καχεκτική κοινωνία πολιτών που έχει η ελληνική κοινωνία.

Εκτός από το κομματικό κρατικό φαινόμενο, της Βουλής οι υπόλοιποι ενδιάμεσοι θεσμοί στην ελληνική κοινωνία έχουν πολύ μικρή αίγλη. Ως εκ τούτου αδυνατούν να ασκήσουν και τις πραγματικές δυνατότητες που έχουν .

Ιδανικά ένα κίνημα, των Τεμπών , καθοδηγούμενο από μια, αυτονόητα, μη κομματική προσωπικότητα θα μπορούσε να ασκήσει πολλαπλάσια πίεση από νομίζουν σήμερα οι υποστηρικτές  του νέου κόμματος. Σε ένα πνεύμα κακοπιστίας και χαμηλής εμπιστοσύνης που απολαμβάνει στην Ελλάδα το κομματικό κρατικό φαινόμενο  και χωρίς την πίεση των κινητοποιήσεων , οι δυνατότητες αποτελεσματικής δημοκρατικής ανασύνθεσης  ελαχιστοποιούνται.

Τέλος, στελέχη των νέων κομμάτων, θεωρούν ως αυτονόητη την ύπαρξη λεγόμενων νέων άφθαρτων πολιτικών δυνάμεων. Στις σημερινές κοινωνικές συνθήκες μιας πιο σύνθετης κοινωνικής οργάνωσης, το κομματικό κρατικό φαινόμενο επικυριαρχείται από στενές ιδιοτέλειες. Η υποτίμηση του βαθμού πολυπλοκότητας της Ελληνικής κοινωνίας, δεν μπορεί να διακρίνει πως πολίτες με εγγυήσεις ικανότητας ( όχι απαραίτητα πολιτικο-κομματικής) δεν ρισκάρουν να εισέλθουν σε ένα πεδίο με ορατές ροπές μετριοκρατίας και οικονομικού ενδιαφέροντος.